ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 24. ΚΟΣΜΑ ΑΙΤΩΛΟΥ ΒΙΟΣ. (Λόγοι Μητρ. Πρώην Φλωρίνης Αὐγουστίνου Καντιώτη). ΛΟΓΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ

ΛΟΓΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ

Ο ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΟΣ¹

 

 

Πρὸ καιροῦ μία ἱερὰ ἐπέτειος ἑωρτάσθη ἐν Ἑλλάδι. Κατὰ τὸν παρελθόντα Αὔγουστον, 24 τοῦ μηνός, συνεπληρώθησαν 180 ἔτη ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς κάποιον χωρίον τῆς Βορείας Ἠπείρου παρὰ τὰς ὄχθας τοῦ Ἄψου ποταμοῦ (Δεβόλη), πλησίον τοῦ Βερατίου, κατόπιν μαρτυρίου ἐξεμέτρησε τὸ ζῆν ἕνα ἔνδοξον τέκνον τῆς ἡρωϊκῆς ταύτης γῆς. Τὸ ὄνομά του ἠλεκτρίζει καὶ σήμερον· Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός (1714-1779).

Ἐπὶ τῇ ἐπετείῳ ταύτῃ εἰς ἐφημερίδας καὶ περιοδικὰ τῆς πρωτευούσης καὶ τῶν ἐπαρχιῶν, ἐδημοσιεύθησαν ἄρθρα τινά, ἀλλ’ ὡς παρετήρησεν ἐκλεκτὸς δημοσιογράφος, εἰς τὰ πλεῖστα τῶν ἄρθρων δὲν ἐνεφανίζετο ἡ εἰκὼν τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ γνησία. Διότι ἕκαστος προσεπάθει νὰ δώσῃ εἰς τὴν εἰκόνα τὸ χρῶμα τῆς ἰδίας του ἀρεσκείας, τῶν σκέψεων καὶ τῶν αἰσθημάτων αὐτοῦ, εἰς τρόπον ὥστε διὰ τοῦ στόματος τοῦ Ἁγίου, νὰ ἐκφράζωνται ἰδέαι τῶν κοσμικῶν κύκλων, τὰς ὁποίας ἐὰν ἔζη σήμερον καὶ ἤκουε, θὰ ἔφριττεν ὁ Ἅγιος διὰ τὴν δεινὴν παραποίησιν καὶ διαστρέβλωσιν τοῦ νοήματος τοῦ ἀγῶνός του. Ἐπειδὴ π.χ. ὁ Ἅγιος διὰ τὴν δεινὴν παραποίησιν ἐπέτρεψεν ὑλικὸν κατεστραμμένου τινὸς Ναοῦ νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὴν ἀνέργεσιν σχολείου, ἐξ αὐτοῦ τοῦ περιστατικοῦ ἐξήχθη ἀμέσως τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ Κοσμᾶς δὲν ἔκαμνε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ κρημνίζῃ ἐκκλησίας διὰ νὰ κτίζῃ σχολεῖα. Ποῖος; Ἐκεῖνος, ὅστις, ἐὰν ἤθελε τὰ γράμματα, τὰ ἤθελε ὡς ὑποβοηθητικὰ τῆς ἠθικῆς καὶ θρησκευτικῆς μορφώσεως τοῦ ἀνθρώπου, λέγων ὅτι τὸ σχολεῖον ἀνοίγει ἐκκλησίας, ἀνοίγει μοναστήρια. Καὶ ἄρα σχολεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει θεμέλιον θρησκευτικόν, δὲν ἔχει θεμέλιον τὴν μεγάλην ἐντολὴν τῆς ἀγάπης, τῆς ἀγάπης πρὸς τὸν Θεὸν καὶ τὸν πλησίον, ἀλλ’ εἶνε ψυχρόν, ἀδιάφορον, πολέμιον τῆς ἀληθοῦς πίστεως, τὸ σχολεῖον αὐτὸ ἔχει ἐκφυλισθῆ, εὑρίσκεται ἐκτὸς προορισμοῦ καὶ εἶνε δυναμίτις εἰς τὰ θεμέλια τῆς Ὀρθοδόξου κοινωνίας. Διότι, ὡς προφητικῶς ἔλεγεν ὁ Ἅγιος: τὰ μεγάλα κακὰ εἰς τὴν ἀνθρωπότητα θἄρθουν ἀπὸ τοὺς διαβασμένους. Ἐπειδὴ εἰς ἄλλην περίπτωσιν συνέβῃ νὰ καυτηριάζη νὰ ἁμαρτήματα, τὰς ἠθικὰς παρεκτροπάς, τὴν ἀσπλαγχνίαν καὶ ἀδικίαν τῶν πλουτούντων καὶ ἐν γένει τῶν κατεχόντων κάποιαν θέσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἐκ τοῦ ἐλέγχου τούτου ἐξήγαγον ἄλλοι τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ Ἅγιος δὲν ἦτο τίποτε ἄλλο, παρὰ ἕνας κοινωνικὸς ἐπαναστάτης, κάμνων ταξικὸν ἀγῶνα, ἐξεγείρων τοὺς μικροὺς κατὰ τῶν μεγάλων. Ἐπειδὴ εἰς ἄλλην περίπτωσιν συνέβη νὰ ἐλέγξῃ τὰς παρεκτροπὰς τοῦ ἱερατείου καὶ μάλιστα τῶν ἀρχιερέων, ἐκ τοῦ ἐλέγχου τούτου πάλιν κατέληξαν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ Κοσμᾶς ἦτο κατὰ τῆς Ἱεραρχίας. Ἐπειδὴ ὡμίλει εἰς τὴν γλῶσσαν τοῦ λαοῦ, ἄρα –εἶπον οἱ ὀπαδοὶ τῆς μαλλιαρῆς γλώσσης- ὁ Κοσμᾶς δημοτικιστής, φρονῶν ὅτι μόνον διὰ τῆς γλώσσης θὰ σωθῇ ὁ κόσμος! Καὶ ἄλλοι τέλος, ἀπὸ ὡρισμένας φράσεις καὶ ἐνεργείας κρίνοντες αὐτόν, ἔλεγον ὅτι εἶνε πράκτωρ ξένης δυνάμεως, τῶν Μοσχοβιτῶν, ἔχων σχέσιν μὲ τὸ κίνημα Ὀρλώφ (1770), κατηγορία, ἡ ὁποία ἐχρησημοποιήθη ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν του, τῶν Ἑβραίων, διὰ τὴν ἐξόντωσίν του.

Πόσον ὀλίγον οἱ τοιοῦτοι ἠννόησαν τὸν Κοσμᾶν! Ὁ Κοσμᾶς ἦτο βεβαίως μία πολυμερὴς προσωπικότης, πολύεδρός τις ἀδάμας. Ἀλλ’ ἑκάστη πλευρὰ τοῦ πνευματικοῦ τούτου ἀδάμαντος ἠκτινοβόλει τὸ ἴδιον φῶς, τὸ ἀνέσπερον φῶς τοῦ Ἀναστάντος Κυρίου. Τὸ βάθος τῆς ὑπάρξεως τοῦ Κοσμᾶ ἦτο καθαρῶς πνευματικόν, εὐαγγελικόν, μεταφυσικόν. Ὁ Κοσμᾶς ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ ὑπῆρξε πρέσβυς Θεοῦ, ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἦτο ἕνας ἀληθὴς ἱεραπόστολος. Ἐξετέλεσε τὴν ἐντολὴν ἐκείνην τοῦ Κυρίου: Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη…· ἡ ὁποία καὶ σήμερον ἀναζητεῖ τοὺς ἐκτελεστάς της ἐν πάσῃ γωνίᾳ τῆς γῆς. Πόσα ἑκατομμύρια λαῶν ἀναμένουν τοὺς νέους εὐαγγελιστάς!

Διὰ νὰ συλλάβωμεν καλῶς τὸ νόημα τῆς ἀποστολῆς Κοσμᾶ τοῦ Ἀιτωλοῦ, πρέπει νὰ ἴδωμεν τὴν ἐποχήν του καὶ τὸ ἔργον του, νὰ ἴδωμεν δηλαδή, ποῖον ὑπῆρξε τὸ ἱστορικὸν πλαίσιον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἐκινήθη καὶ ἔδρασεν ἱεραποστολικῶς, καὶ πῶς ἐκινήθη καὶ ἔδρασεν.

***

Ὁ αἰών, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἔζησε καὶ ἐμαρτύρησεν ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, ὑπῆρξε διὰ τὸν Χριστιανισμὸν τῆς Ἀνατολῆς αἰὼν μεγάλης δοκιμασίας τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως. Ὁ σατανᾶς, ἵνα μεταχειρισθῶμεν εὐαγγελικὴν ἔκφρασιν (Λουκ. 22, 31), ἐκράτει κόσκινον καὶ ἐκοσκίνιζε τοὺς χριστιανοὺς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Τὰ ὄργανά του, μικροὶ καὶ μεγάλοι ἄρχοντες τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, ὅλοι φανατικοὶ ὀπαδοὶ τοῦ Μωάμεθ, ἐπίεζον ποικιλοτρόπως τοὺς χριστιανοὺς διὰ νὰ ἐγκαταλείψουν τὴν Πίστιν των.

Δι’ ἐλαχίστην ἀφορμήν, συνελάμβανον καὶ ἐφυλάκιζον χιλιάδας χριστιανῶν, καὶ τότε μόνον ἤνοιγον τὰς σιδηρᾶς θύρας τῶν ἀπαισίων φυλακῶν καὶ ἄφηναν αὐτοὺς ἐλευθέρους, ὅταν ἠρνοῦντο τὴν Πίστιν των καὶ ἐδήλωνον ὅτι προσχωροῦν εἰς τὴν θρησκεία τοῦ ψευδοπροφήτου των. Φόροι βαρεῖς, δυσβάσταχτοι ἐπιβάλλοντο εις τοὺς ῥαγιᾶδες, οἱ ὁποῖοι ὁπωσδήποτε θὰ ἔπρεπε νὰ εἰσπραχθοῦν, μία δὲ ὁδὸς ἀπαλλαγῆς ἐκ τῶν φόρων ὑπῆρχεν, ἡ ἀλλαξοπιστία. Ἐλεύθερος ἐκ τῶν φόρων ὁ ἀλλαξοπιστῶν. Εὐνοῦχοι τῶν σουλτανικῶν ἀνακτόρων ἥρπαζον ἐκ τῶν ἀγκαλῶν τῶν μητέρων τὰς ὡραιοτέρας Ἑλληνίδας καὶ ἐνέκλειον εἰς τὰ ἄντρα τῆς ἀκολασίας, τὰ περιβόητα χαρέμια. Ἀξιωματικοὶ τοῦ ὀθωμανικοῦ στρατοῦ περισυνέλεγον τὰ εὐρωστώτερα καὶ εὐφυέστερα παιδιὰ τῶν χριστιανῶν διὰ νὰ τὰ κάμουν Γενιτσάρους.

Ὑπὸ τὴν πίεσιν αὐτῶν, οἱ ἀσθενέστεροι χαρακτῆρες ἔπιπτον. Ὄχι μόνον ἄτομα, ἀλλὰ καὶ οἰκογένειαι καὶ χωριὰ ὁλόκληρα μαζὶ μὲ τοὺς ἱερεῖς των ἠλλαξοπίστουν. Δὲν εἶνε ὑπερβολὴν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἕνα μέγα μέρος τῶν σημερινῶν Τούρκων, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦν καὶ νέμωνται τὴν πλουσιωτάτην χώραν τῆς Μ. Ἀσίας, εἶνε μακρινοὶ ἀπόγονοι… χριστιανῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπρόδωσαν τὴν Πίστιν των. Ὡς ἔγραφεν ὁ ἀείμνηστος Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν Χρύσανθος, τέως Μητροπολίτης Τραπεζοῦντος: οὐδεὶς ὑπάρχει τουρκικῆς καταγωγῆς καθ’ ὅλην τὴν ὑπερθαλάσσιαν ὑπερκειμένην τῆς Τραπεζοῦντος χώραν καὶ τὸ πλεῖστον τῆς ὑπεράνωθεν τούτων διηκούσης περιφερείας Χαλδείας. Πάντες δ’ οὗτοι (οἱ Τοῦρκοι) εἰσὶν Ἕλληνες ἐξ Ἑλλήνων καταγόμενοι. Πάντες οὗτοι πανδημεὶ ἤ τινες μόνον ἐξώμοσαν. Ἰδίως ὁ ἐξισλαμισμὸς ἔκανε θραῦσιν εἰς τὴν Μακεδονίαν, Ἤπειρον καὶ πρὸ πάντων Ἀλβανίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ ἀριθμὸς τῶν χριστιανῶν ἀπὸ 550 χιλιάδας κατῆλθεν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 50 χιλιάδων, οἱ ὁποῖοι καὶ αὐτοὶ ἐκινδύνευον νὰ ἐξισλαμισθοῦν. Ἐκεῖνοι δε, οἱ ὁποῖοι ἔμενον ἀμετακίνητοι εἰς τὴν Πίστιν τῶν Πατέρων, ὑφίσταντο σκληροὺς διωγμοὺς καὶ μαρτύρια, τὸ δὲ τελευταίον αἷμα, ὅπερ ἐχύθη, ἦτο τὸ αἷμα τῶν χριστιανῶν, οἱ ὁποῖοι ὡς ἀρνία ἐσφάγησαν κατὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν. Εἰς 2 ½ ἑκατομμύρια συμποσοῦνται οἱ νεώτεροι οὗτοι Μάρτυρες! Κατὰ δὲ τὸ τέλος τοῦ 18^ου αἰῶνος, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλοῦμεν, ἐνεφανίσθη εἰς τὸ προσκήνιον τῆς ἱστορίας ἀγριώτατον θηρίον, ὁ Σουλτᾶνος Μουσταφᾶς ὁ Δ΄, ὅστις συνέλαβε τὸ σατανικὸν σχέδιον νὰ ἐνεργήσῃ μετοικεσίαν Βαβυλῶνος, ὅλους δηλαδὴ τοὺς χριστιανοὺς τῆς Ἑλλάδος νὰ μεταφέρῃ εἰς τὰ βάθη τῆς Ἀσίας, εἰς τὴν Μεσοποταμίαν, εἰς δὲ τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐγκαταστήσῃ ἀγρίας φυλάς, Ἀβασγούς, Κιρκασίους καὶ Κούρδους. Ἐὰν τὸ σχέδιον τοῦτο ἐξετελεῖτο, τελεία ἐκρίζωσις τῆς Χριστιανικῆς Ἑλλάδος θὰ ἐπετυγχάνετο.

Καὶ ταῦτα μὲν ἐσκέπτοντο καὶ ἐνήργουν οἱ ὑιοὶ τοῦ σατανᾶ πρὸς καταστροφὴν καὶ ἐξαφάνισιν τοῦ Ὀρθοδόξου χριστιανικοῦ κόσμου, ἀλλ’ ὁ ὕψιστος Θεός, ὅστις ἐφύτευσε τὸ δένδρον τοῦτο τῆς Ὀρθοδοξίας ἵνα ἀνθῇ καὶ καρποφορῇ, ἵνα ὑπὸ τὴν σκιὰν αὐτοῦ εὑρίσκουν ἀνάπαυσιν οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι ὅλων τῶν αἰώνων, δὲν ἀφῆκε νὰ πραγματοποιηθοῦν τὰ καταχθόνια σχέδια. Ἐξέλεξε τὰ κατάλληλα ὄργανα. Ἐνέπνεεν εἰς ἐκλεκτὰς ψυχὰς πνεῦμα ζήλου, ἱεροῦ ἐνθουσιασμοῦ, αὐταπαρνήσεως, ἀνδρείας καὶ σοφίας, καὶ ἐξαπέστελλεν αὐτούς, ὡς νέους Ἀποστόλους καὶ Εὐαγγελιστὰς ἐκεῖ ὅπου ἐκινδύνευε ἡ Πίστις. Ἕνα ἐκ τῶν ἐκλεκτῶν τούτων τῆς θείας Προνοίας ὀργάνων ἦτο καὶ ὁ Κοσμᾶς².

Ποῦ κατὰ τὴν δεινὴν ἐκείνην περίοδον τῆς ἱστορίας εὑρίσκετο ὁ Κοσμᾶς; Ἔζη εἰς τόπον ἔρημον. Εὑρίσκετο εἰς τὸ Ἅγιον Ὄρος. Ἐμόναζεν εἰς τὴν Ἱ. Μ. Ἁγίου Φιλοθέου. Πόσον ὡραῖα, ἀπὸ πνευματικῆς ἀπόψεως ἐννοῶ, πόσον ὡραῖα διήρχετο ἐκεῖ τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς του ὁ Κοσμᾶς! Ψαλμωδίαι, ἀγρυπνίαι, ἀνάγνωσις Γραφῶν καὶ Πατερικῶν βιβλίων, ἄσκησις καὶ σκληραγωγίαι, συνομιλίαι μὲ τοὺς ἁγίους ἀδελφοὺς καὶ πατέρας, πρὸ πάντως δὲ διὰ τῆς νοερᾶς προσευχῆς γλυκυτάτη συνομιλία μὲ τὸν Ουράνιον Πατέρα, ἐδημιούργουν ἕνα εὐχάριστον πνευματικὸν κλῖμα, μίαν ἰδεώδη ἀτμόσφαιραν, ἡ ὁποίαν ὑπενθύμιζε τὴν κορυφὴν τοῦ Θαβωρείου Ὄρους. Εὑρίσκετο μακρὰν τῶν ἀθλιοτήτων τοῦ κόσμου, μακρὰν τῆς θυέλλης, ἡ ὁποία ἐλυσσομανοῦσεν εἰς τὰς πόλεις καὶ τὰ χωρία τῶν Ὀρθοδόξων. Ἀλλ’ ὅσον μακρὰν καὶ ἐὰν εὑρίσκετο, ἔφθανον ὅμως εἰς τὴν ἀκοὴν τοῦ Ἁγίου αἱ σπαρακτικαὶ φωναί, οἱ κοπετοὶ καὶ οἱ θρῆνοι τῶν μυριάδων χριστιανῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπέφερον καὶ ἔπασχον τὰ πολυειδῆ μαρτύρια. Ἔφθανον αἱ θλιβεραὶ εἰδήσεις, ὅτι καθημερινῶς εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς Δ. Μακεδονίας, Ἠπείρου καὶ Ἀλβανίας, ὁ σατανᾶς ἔκαμνε θραῦσιν, καθημερινῶς Ὀρθόδοξοι χριστιανοὶ ἠλλαξοπίστουν, ἐποδοπάτουν τὸν Σταυρὸν τοῦ Κυρίου καὶ προσεκύνουν τὴν ἡμισέληνον τοῦ Μωάμεθ. Ἀπέναντι τῆς καταστάσεως αὐτῆς δὲν ἠδύναντο νὰ μένῃ ἀδιάφορος. Εἰς τὴν μόνωσίν του ἐσυλλογίζετο: Ἐγὼ νὰ μένω εἰς τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους ἀπρόσβλητος ἐκ τῆς συμφορᾶς, καὶ κάτω ἐκεῖ εἰς τοὺς πρόποδας τοῦ Ὄρους, εἰς τὰ χωρία καὶ τὰς πόλεις, οἱ ἀδελφοί μου νὰ βασανίζωνται καὶ νὰ μαρτυροῦν; Δὲν πρέπει καὶ ἐγὼ νὰ σπεύσω εἰς βοήθειάν των; Ναι! Τοὺς βοηθῶ καὶ ἀπὸ ἐδῶ μὲ τὰς προσευχάς μου, διότι τὸ μετὰ πίστεως καὶ καθαρᾶς καρδίας ὑπὲρ τῶν ἄλλων προσεύχεσθαι εἶνε ἴσον πρὸς τὸ ἀγωνίζεσθαι ὑπὲρ τῆς πίστεως καὶ τῆς ἀρετῆς. Ἀλλ’ εἰς μίαν τοιαύτην περίπτωσιν δεινῆς δοκιμασίας δὲν χρειάζεται καὶ ἡ ἐνεργὸς συμμετοχή; Δὲν χρειάζεται ἡ ἐπίσκεψις τῶν ἐν φυλακαῖς μαρτύρων, δὲν χρειάζεται ἡ προσωπικὴ ἐπαφὴ μὲ τοὺς τεθλιμμένους ἀδελφούς; Ἕνας παρήγορος λόγος, μία συμβουλή, μία ἐκδήλωσις εὐσπλαγχνίας, ἕνα δάκρυ, ποὺ ἑνώνεται μὲ τὰ δάκρυα τῶν πονεμένων, δὲν εἶνε ἀνεκτίμητοι προσφοραὶ εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς πίστεως; Ἀλλὰ ἄρα γε νὰ εἶμαι ἱκανὸς διὰ μίαν τοιαύτην ἀποστολήν; Θὰ ὠφελήσω ἤ μήπως θὰ βλάψω; Θὰ ἔχω τὴν δύναμιν νὰ ἀντισταθῶ εἰς ὅλους τοὺς πειρασμοὺς τοῦ κόσμου; Καὶ προσπαθῶν νὰ σώσω τοὺς ἄλλους, μήπως ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἀπωλέσω τὴν ἰδικήν μου ψυχήν; Τι πρέπει νὰ πράξω; Ὤ Ὕψιστε! Γνώρισόν μοι ὁδὸν ἐν ἧ πορεύσομαι.

Ὁ Κοσμᾶς ἐπάλαιε μὲ τοὺς λογισμούς. Ἠγωνία. Εἶχεν εἰσέλθει εἰς τὴν Γεσθημανῆ τῆς ζωῆς, ὅπως πᾶς ὅστις καλεῖται νὰ ἀναλάβῃ ἐν τῷ κόσμῳ βαρεῖαν ἀποστολήν. Πικρὸν ποτήριον δι’ αὐτὸν ἡτοιμάζετο. Εἰς τὴν ἀγωνίαν του αὐτὴ ἔδωκεν ἀπάντησιν φωνὴ τοῦ Θεοῦ. Ἤνοιξεν τὴν Γραφήν, καὶ τὸ βλέμμα του προσηλώθη εἰς τὸ ῥητὸν τοῦ Ἀποστόλου Παύλου: Μηδεὶς τὸ ἑαυτοῦ ζητείτω, ἀλλὰ τὸ τοῦ ἑτέρου ἕκαστος. (Α’ Κορ. 10, 24). Τὸ ῥητὸν τοῦτο ἔῤῥιψε τὸ φῶς τοῦ Οὐρανοῦ εἰς τὴν καρδίαν του. Διὰ τοῦ ῥητοῦ τούτου ἦτο ὡς νὰ ἔλεγε τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον: Κοσμᾶ! Μὴ σκέφτεσαι μόνον τὸ ἰδικόν σου πνευματικὸν συμφέρον, ἀλλὰ καὶ τὸ συμφέρον τῶν ἄλλων ἀδελφῶν. Τὸ δὲ συμφέρον τῶν ἄλλων ἐπιβάλλει νὰ ἀφήσῃς τὸ ἐρημητήριό σου, νὰ λάβῃς τὴν ὁδοιπορικὴν ῥάβδον, καὶ νὰ ῥιφθῇς εἰς τὴν μεγάλην περιπέτειαν τοῦ εὐαγγελισμοῦ τῶν ψυχῶν…

Ἀλλὰ ὁ Κοσμᾶς δὲν ἠρκέσθη μόνον εἰς τὸν φωτισμὸν ποὺ ἔλαβεν ἀπὸ τὸ ῥητὸν τοῦτο τῆς Ἁγίας Γραφῆς. Ἠθέλησε νὰ ἴδῃ ἐὰν καλῶς ἐφήρμοζε εἰς ἑαυτὸν τὴν συμβουλὴν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Συνεβουλεύθη λοιπὸν τοὺς πνευματικοὺς πατέρας, μετέβη καὶ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, ἐπεσκέφθη τὸν τότε Πατριάρχη Σεραφείμ, καὶ ἐξέφρασεν αὐτῷ τὰς ἐνδομύχους σκέψεις καὶ πόθους του. Ὁ Πατριάρχης ἐπεδοκίμασεν τὸ σχέδιον, τοῦ ἔδωκεν εὐλογίαν, τὸν ἐφωδίασε μὲ γραπτὴν ἄδειαν κηρύγματος, καὶ τότε ὁ Κοσμᾶς, πεπεισμένος ὅτι διὰ τῆς φωνῆς τῆς συνειδήσεώς του, διὰ τῆς φωνῆς τῆς Ἁγίας Γραφῆς, καὶ διὰ τῶν συμβουλῶν τῶν πνευματικῶν πατέρων ἐκαλεῖτο εἰς τὸ ἔργον τῆς σωτηρίας ψυχῶν, ἐξῆλθεν εἰς τὴν ἀποστολήν του. Εἰς ὁποίαν βαρεῖαν ἀποστολήν! Νὰ πολεμήσῃ τὸν ἑωσφόρον, νὰ πολεμήσῃ τὸ θηρίον εἰς τὰ ἴδιά του κέντρα. Νὰ ἀφυπνίσῃ συνειδήσεις βεβαρημένας. Νὰ παρηγορήσῃ. Νὰ σπογγίσῃ δάκρυα. Νὰ ἀναπτερώσῃ τὸ φρόνημα, νὰ θερμάνῃ τὸ συναίσθημα τῶν πιστῶν, νὰ σταματήσῃ τὸ κῦμα τοῦ ἐξισλαμισμοῦ, νὰ ὑψώσῃ κέρας χριστιανῶν Ὀρθοδόξων, νὰ πέσῃ ἐπὶ τέλους μαχόμενος διὰ τὴν Πίστιν. Ἰδοῦ ἡ ἀποστολή του!

***

Καὶ τὴν βαρεῖαν αὐτοῦ ἀποστολήν, ἐξεπλήρωσεν ὁ Ἅγιος. Διότι διὰ τοῦ πιστοῦ τούτου δούλου τοῦ Θεοῦ καὶ συνειδήσεις ἀφυπνίσθησαν, καὶ τὸ φρόνημα ἀναπτερώθη, καὶ τὸ συναίσθημα ἐθερμάνθη, καὶ τὸ κῦμα τοῦ ἐξισλαμισμοῦ ἐκόπασε, καὶ ἐγένετο γαλήνη. Πῶς; Ποία ἡ μέθοδός του; Ποῖα τὰ μέσα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθη διὰ τὸν ἅγιον σκοπόν του;

1.ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ

Ποῖον κήρυγμα; Τὸ κήρυγμα ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ ἱεροκῆρυξ προσπαθεῖ νὰ θαμπώσῃ τοὺς ἀκροατὰς μὲ ῥητορικὰ σχήματα-πυροτεχνήματα; Ποῖον κήρυγμα; Τὸ κήρυγμα ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἱεροκῆρυξ ὁμιλεῖ εἰς γλῶσσαν ὑψηλήν, ἀπρόσιτον καὶ ἀκατάληπτον ἀπὸ τὸν πολὺν λαόν; Ποῖον κήρυγμα; Τὸ κήρυγμα, τὸ ὁποῖον διαρκῶς κοινωνιολογεῖ καὶ οὐδέποτε ἀσχολεῖται μὲ τὸ κυριώτερον τῶν θεμάτων, τὴν Βασιλείαν τῶν Οὐρανῶν; Ὄχι. Τὸ κήρυγμα τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ εἶχε τὴν σφραγῖδα τοῦ γνησίου ἀποστολικοῦ κηρύγματος. Ἐν πρώτοις ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος δι’ ἑαυτὸν καὶ τοὺς λοιποὺς Ἀποστόλους: ἐπίστευσα, διὸ ἐλάλησα. (Β΄ Κορ. 4, 13), εἶχε τὴν πλήρη ἐφαρμογήν του εἰς τὸν ἅγιον τοῦτον ἄνδρα. Ὁ Κοσμᾶς ἐπίστευεν εἰς ὅλας τὰς σωτηριώδεις ἀληθείας τῆς Ὀρθοδόξου. Ἐπίστευεν ἀκραδάντως. Ἐγὼ -ἐκήρυττεν- ἐδιάβασα πολλὰ περὶ Ἑβραίων, ἀσεβῶν, αἱρετικῶν καὶ ἀθέων. Τὰ βάθη τῆς σοφίας ἠρεύνησα. Ὅλες οἱ πίστες εἶνε ψεύτικες. Τοῦτο ἐκατάλαβα ἀληθινά· μόνον ἡ πίστις τῶν Ὀρθοδόξων εἶνε καλὴ καὶ ἁγία, τὸ νὰ πιστεύωμεν καὶ νὰ βαπτιζώμεθα εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρός, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος… Τοῦτο σᾶς λέγω εἰς τὸ τέλος· νὰ εὐφραίνεσθε ὅπου εἶσθε Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί, καὶ νὰ κλαίετε διὰ τοὺς ἀσεβεῖς καὶ τοὺς αἱρετικοὺς ὅπου περιπατοῦν εἰς τὸ σκότος. Καὶ τὴν πίστιν αὐτὴν ἐκήρυττε μὲ ἁπλότητα θαυμαστήν. Ἐκήρυττε τόσον ἁπλᾶ, ὥστε καὶ ἕνα παιδὶ ἀκόμα ἠδύνατο νὰ ἐννοήσῃ. Ἐκήρυττε μὲ συναίσθησιν. Ἐκήρυττε μὲ δάκρυα. Ἐκήρυττε κάτω ἀπὸ τὴν σκιὰν τοῦ Σταυροῦ. Ἔκοπτε τὸν πνευματικὸν ἄρτον εἰς μικρὰ τεμάχια καὶ τὸν διένειμεν εἰς ὅλους, ὅπως ὁ ἱερεὺς μὲ τὸ ἅγιον κοχλιάριον μεταδίδει τὴν Θείαν Κοινωνίαν, τὸ τίμιον Σῶμα καὶ Αἷμα τοῦ Κυρίου. Ὄντως ἱερουργίαν ἐπετέλει κηρύττων τὸ Εὐαγγέλιον. Διὰ τῆς προσευχῆς, ἡνωμένος μὲ τὸν Θεόν, ἐγνώριζε τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐπεκενώνει μὲ τὰς ψυχὰς τῶν ἀκροατῶν. Τὸ κήρυγμά του ἦτο μεταρσίωσις ψυχῶν. καὶ σήμερον ἀκόμη ὅποιος διαβάζει τὰς διδαχάς, τὰς ὁποίας διέσωσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, αἰσθάνεται ὅτι μία δύναμις πνευματικὴ τὸν ἁρπάζει, τὸν ὑψώνει ὑπεράνω τῆς γῆς, καὶ μὲ πτέρυγας ἀετοῦ, μὲ πτέρυγας ἀγγέλου, τὸν μεταφέρει εἰς κόσμους πνευματικούς, καὶ ἀΰλους. Τοιαύτην ἦτο ἡ ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν προεκάλει τὸ ἁπλοῦν, ἀλλὰ πλήρες ἀπὸ τὴν δύναμιν τοῦ παναγίου Πνεύματος κήρυγμα, ὥστε μὲ δάκρυα εἰς τὰ μάτια οἱ ἀκροαταί του παρεκάλουν νὰ μείνῃ εἰς τὸν τόπον, νὰ ὁμιλήσῃ καὶ πάλιν, καὶ κατὰ χιλιάδας, κλῆρος καὶ λαός, ἠκολούθουν αὐτὸν εἰς μακρὰς ἀποστάσεις, διότι δὲν ἤθελον νὰ ἀποχωρισθοῦν τοιούτου ἀνεκτίμητου κήρυκος τοῦ Εὐαγγελίου, ὁδηγοῦ ψυχῶν.

2.Η ΚΑΤ’ ΑΤΟΜΟΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ.

Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὡς ἱεραπόστολος δὲν ἠρκεῖτο μόνον εἰς τὸ κήρυγμα, ὅπερ ἀπηύθηνε πρὸς χιλιάδας ἀκροατῶν. Πλὴν τοῦ γενικοῦ τούτου κηρύγματος, μιμητὴς τοῦ κορυφαίου Ἀποστόλου, τοῦ ἀΰλου, ὅστις κάμνων σύντομον ἀπολογισμὸν τοῦ ἀποστολικοῦ του ἔργου ἐν Ἐφέσῳ ἔλεγε: Τριετίαν νύκτα καὶ ἡμέραν οὐκ ἐπαυσάμην μετὰ δακρύων νουθετῶν ἕνα ἕκαστον. (Πράξ. 20, 31), ἀληθὴς ὁπαδὸς τοῦ Θεανθρώπου, ὅστις παρὰ τὸ φρέαρ Συχὰρ ὡς ἀκροατήριον εἶχε μίαν καὶ μόνην ψυχήν, τὴν Σαμαρείτιδα (Ἰωάν. 4, 7-27), ὁ Κοσμᾶς ἐδίδασκεν, ὅσον ἠδύνατο, καὶ ἰδιαιτέρως ἕνα ἕκαστον. Κατὰ τὰς ἀποστολικάς του περιοδείας ἤρχετο εἰς ἐπαφὴν μὲ ποικίλης καταστάσεως ἄτομα, ἤνοιγε συζητήσεις καὶ μὲ πτωχούς, ἀλλὰ καὶ μὲ πλουσίους καὶ ἄρχοντας καὶ ἐξουσιαστὰς τοῦ καιροῦ ἐκείνου, καὶ μὲ ἀλλοπίστους ἀκόμη, μὲ ἕναν καὶ μόνον σκοπόν, νὰ διαφωτίσῃ καὶ νὰ σώσῃ, νὰ ἐλκύσῃ ἐκ τοῦ σκότους εἰς τὸ θαυμαστὸν φῶς πᾶσαν ψυχήν. Εἶχε τὸ τάλαντον τοῦ λόγου, τῆς εὐκόλου καὶ ταχείας ἐπικοινωνίας μὲ τὰς ψυχάς, κατεῖχε τὸ μυστικὸν νὰ ἀπαντᾷ εἰς ἕνα ἕκαστον ὅ,τι δι’ αὐτὸν ἦτο χρήσιμον καὶ ἀναγκαῖον καὶ νὰ πληροφορῇ τὸν νοῦν καὶ νὰ ἀναπαύῃ τὴν καρδίαν. Ὡς ἰατρὸς πολύπειρος ἔκαμνεν ὀρθὴν διάγνωσιν τῶν πνευματικῶν νόσων καὶ ἐχορήγει ἑκάστῳ τὸ κατάλληλον φάρμακον εἰς δόσεις κανονικάς.

Ἄς ἀναφέρωμεν δύο ἀνέκδοτα ἐκ τῆς ἱεραποστολικῆς του ζωῆς.

Ἕνας Μπέης ἦτο ἀσθενής, καὶ μὴ εὑρίσκων θεραπείαν εἰς αὐτούς, κατέφυγε εἰς αὐτόν. Ὁ Ἅγιος τὸν ἤκουσε μὲ προσοχήν, καὶ κατόπιν σκέψεως τοῦ λέγει: Ἐὰν θέλῃς νὰ θεραπευθῇς, τὸ πρῶτον ποὺ ἔχεις νὰ κάμῃς εἶναι νὰ παύσῃς νὰ πίνῃς ῥακί (Ὁ Μπέης ἦτο ἀλκοολικός). Τὸ δεύτερον· ὅσας κακουργίας ἔκαμες, τόσας ἀγαθοεργίας νὰ κάμῃς. Καὶ τρίτον· νὰ δίδῃς πάντοτε ἐλεημοσύνην, τουλάχιστον τὸ 1/10 τῶν ἀγαθῶν σου. Αὐτὰ τὰ φάρμακα συνέστησεν εἰς τὸν Μπέην. Ὁ Μπέης ἐστενοχωρήθη, ἰδίως διὰ τὸ πρῶτον φάρμακον, τὴν τελείαν ἀποχὴν ἀπὸ τὴν μέθην, ἀπὸ τὰ οἰνοπνευματώδη ποτά, ἀλλὰ τέλος ὑπεχώρησε καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ συνεμορφοῦτο πρὸς τὰς ὁδηγίας τοῦ Ἁγίου. Συνεμορφώθη καὶ ἐθεραπεύθη καὶ ἐγένετο θαυμαστὴς τοῦ Ἁγίου.

Ἄλλοτε πάλιν συνήντησε ληστοσυμμορίαν, τῆς ὁποίας ὁ ἀρχηγὸς καὶ τὰ παλληκάρια ἦλθον καὶ ἡσπάθησαν τὴν χεῖρά του. Τόσον σεβασμὸν ἐνέπνεεν καὶ εἰς τὰς ἀγρίας αὐτὰς φύσεις. Τοὺς ἐδίδαξε καταλλήλως. Οἱ λησταὶ συνεκινήθησαν. Τὸ ἀποτέλεσμα· Ἄφησαν τὰ ὅπλα, καὶ ἄλλοι μὲν ἀπῆλθον εἰς μοναστήρια θρηνοῦντες διὰ τὰ κακουργήματα ποὺ εἶχον διαπράξει, ἄλλοι δὲ κατῆλθον εἰς τὴν πολιτείαν καὶ ἔζησαν ἥσυχον βίον μεταξὺ τῶν χριστιανῶν, τοὺς ὁποίους προηγουμένως ἔκλεπτον καὶ ἐλήστευον.

Ἀκόμη καὶ κατὰ τὴν ὥραν τοῦ γενικοῦ κηρύγματος προσεκάλει ἕναν ἐκ τῶν ἀκροατῶν καὶ ἤνοιγε μετ’ αὐτοῦ χαριέστατον διάλογον, προσπαθῶν διὰ ἐρωτήσεων νὰ πληροφορηθῇ ἐὰν καὶ κατὰ πόσον οἱ ἀκροαταί του ἐφήρμοζον τὴν βασιλικὴν ἐντολήν, τὴν ἐντολὴν τῆς ἀγάπης, ἐὰν εἶχον τὴν ἀγάπην πρὸς τὸν Θεόν, καὶ τὸν πλησίον. Θέλω -ἔλεγε- νὰ ζυγίσω τὴν ἀγάπη σας ἐὰν εἶνε γνησία…

3.ΟΜΑΔΕΣ (πυρῆνες χριστιανικῆς μελέτης)

Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς δὲν ἤθελε ἡ γενική καὶ κατ’ ἄτομον διδαχήν του μετὰ τὴν ἀναχώρησίν του νὰ λησμονηθῇ, δὲν ἤθελε ὁ πολύτιμος σπόρος τῆς ἀληθείας νὰ ἁρπαχθῇ ἀπὸ τὰ ἐναέρια πνεύματα καὶ νὰ μὴν μείνῃ τίποτε ἀπολύτως εἰς τὴν μνήμην των. Ἤθελεν ἡ θεία διδαχὴ νὰ φυλαχθῇ εἰς τὸ βάθος τῆς ὑπάρξεως τῶν ἀκροατῶν, ὡς μία διαρκὴς ὑπόμνησις τοῦ ἠθικοῦ καὶ θρησκευτικοῦ των χρέους. Πρὸς τοῦτο προέτρεπεν, ἵνα οἱ ἀκροαταί του συγκεντρώνωνται κάπου, καὶ ἀντὶ νὰ συζητοῦν ἀνωφελεῖς καὶ ματαίας συζητήσεις, συζητοῦν ἐπάνω εἰς τὸ κήρυγμα, εἰς τὰ θεῖα ῥητὰ τῆς Γραφῆς, ποὺ αὐτὸς ἡρμήνευσεν. Ἰδοὺ πὼς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐκφράζεται: Τώρα καὶ ἐγὼ ἐδῶ ὅπου ἦλθα καὶ κοπιάζω εἶνε καλὸν νὰ μὴν δώσητε ὀλίγην παρηγορίαν, πληρωμήν; Καὶ τι πληρωμὴν θέλω ἐγώ; Χρήματα; Καὶ τι νὰ τὰ κάμω; Ἐγὼ μὲ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ μήτε σακκούλα ἔχω, μήτε σπίτι, μήτε ἄλλο ῥάσο, καὶ τὸ σκαμνὶ ὅπου ἔχω ἰδικόν σας εἶνε, τὸ ὁποῖον εἰκονίζει τὸν τάφον μου. Ἐτοῦτος ὁ τάφος ἔχει τὴν ἐξουσίαν νὰ διδάξῃ βασιλεῖς, πατριάρχας, ἀρχιερεῖς, ἱερεῖς, ἄνδρας καὶ γυναῖκας, νέους καὶ γέροντας καὶ ὅλον τὸν κόσμον. Ἀνίσως καὶ ἐπερπατοῦσα διὰ ἄσπρα, θὰ ἤμουν τρελλὸς καὶ ἀνόητος. Ἀμὴ τι εἶνε ἡ πληρωμή μου; Νὰ καθήσετε ἀπὸ πέντε-δέκα νὰ συνομιλῆτε αὐτὰ τὰ θεῖα νοήματα, νὰ τὰ βάλετε μέσα εἰς τὴν καρδίαν σας, διὰ νὰ προξενήσουν τὴν αἰώνιον ζωήν… Τώρα ἀνίσως καὶ τὰ κάμνετε καὶ τὰ βάλλετε εἰς τὸν νοῦν σας, δὲν μὲ φαίνεται καὶ ἐμὲ τίποτε ὁ κόπος. Εἰ δὲ καὶ δὲν τὰ κάμνετε, φεύγω λυπημένος μὲ τὰ δάκρυα στὰ μάτια.

4. ΗΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ (καλὰ ἔργα).

Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς δὲν ἤθελε οἱ ἀκροαταί του νὰ μένουν μόνον εἰς τὴν θεωρίαν, εἰς τὰς ὠφελίμους συζητήσεις ἐπὶ τῆς Γραφῆς καὶ τῶν θρησκευτικῶν βιβλίων, εἰς τὴν ξηρὰν ἐκπλήρωσιν τῶν τυπικῶν καθηκόντων των ὡς χριστιανῶν. Δὲν ἤθελε ἡ πίστις αὐτῶν νὰ εἶνε νεκρά. Τὴν ἤθελεν ζωντανήν, μυστικὸν μοχλόν, κινητήριον δύναμιν διὰ πᾶν ὅ,τι ὡραῖον καὶ ὑψηλὸν ὑπάρχει ἐν τῷ κόσμῳ. Ἤθελε τοὺς πιστοὺς πρωτοστατοῦντας εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθόν, ὅλους τοὺς ἀκροατὰς τῶν κηρυγμάτων του δημιουργοὺς καὶ ποιητάς, ἐκτελεστὰς δηλαδὴ ὅλων τῶν ἐντολῶν, τῶν μικρῶν καὶ μεγάλων τοῦ Κυρίου, διὰ νὰ γίνουν οὗτοι ἄξιοι τοῦ θείου μακαρισμοῦ: Μακάριοι οἱ ἀκούοντες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ καὶ φυλάσσοντες αὐτόν. (Λουκᾶ 11, 28).

Ἠκολούθει καὶ ἐν τούτῳ τὰ ἴχνη τοῦ Ἀποστόλου τῶν Ἐθνῶν, ὅστις, γράφων πρὸς τὸν πιστόν του μαθητὴν Τίτον, συνεμβούλευε τοῦτον διαρκῶς νὰ προτρέπῃ τοὺς πιστοὺς εἰς ἔργα ἀγαθά. Μανθανέτωσαν καὶ οἱ ἡμέτεροι καλῶν ἔργων προΐστασθαι εἰς τὰς ἀναγκαίας χρείας, ἵνα μὴ ὧσιν ἄκαρποι. (Τίτον 3, 14). Καὶ ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς εἰς ἔργα χριστιανικῆς ἀγάπης διαρκῶς παρεκίνει τοὺς ἀκροατάς του. Διότι εἶχε σπλάγχνα πατρικά. Ἐπόνει, συνέπασχε, συνεσταυροῦτο μὲ τὸν καθημερινῶς σταυρούμενον ἐπὶ μυριάδων σταυρῶν λαὸν τοῦ Κυρίου. Ἠσθάνετο τὰς ἀνάγκας τῶν χριστιανῶν, ὑλικὰς καὶ πνευματικάς, ὡς ἰδίας ἀνάγκας, συνελάμβανε τοὺς ἤχους τῶν πόνων τῶν δυστυχούντων τῆς ἐποχῆς καὶ συγκεκινημένος ὁ ἴδιος ἐκ τῆς θέας τῆς ἀνθρωπίνης δυστυχίας μὲ τέχνην ὡμίλει, ἔπληττε τὰς χορδὰς τῶν καρδιῶν τῶν ἀκροατῶν του, προεκάλει τὴν συμπάθειαν, διήγειρεν ὅσον οὐδεὶς ἄλλος τὰ φιλάνθρωπα αἰσθήματα καὶ μὲ γιγαντιαίαν δύναμιν, μὲ τὴν δύναμιν τῆς θείας χάριτος, ὤθει τὸν λαὸν πρὸς ἔργα κοινῆς αγαθοεργίας.

Καὶ τὶ δὲν ἔπραξε ὑπὲρ τοῦ γένους ὁ κοινωφελέστατος οὗτος ἄνθρωπος!

Πρῶτον ἀγαθὸν ἔργον. Εἰς τὰ παλάτια τῶν μπέηδων καὶ τῶν πασάδων ὑπηρέτουν νεαραὶ χριστιαναὶ γυναῖκες (βάγιες), αἱ ὁποῖαι ἐγαλούχουν τὰ τέκνα τῶν τυράννων καὶ ἐκινδύνευαν νὰ παρασυρθοῦν εἰς τὴν διαφθορὰν καὶ τὴν ἀκολασίαν καὶ τελείως νὰ ἀπωλεσθοῦν. Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς κατώρθωσε νὰ πείσῃ πολλοὺς Τούρκους νὰ ἐκδιώξουν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας των τὰς τοιαύτας γυναῖκας, λέγων εἰς αὐτούς, ὅτι λόγῳ τῆς ἀκολασίας των καὶ τοῦ μολυσμοῦ μὲ γυναῖκας ξένης θρησκείας θὰ ἐπισύρουν τὴν ὀργὴ τοῦ Οὐρανοῦ καὶ ἡ φυλή των θὰ ἐξαλειφθῇ ἐκ τοῦ προσώπου τῆς γῆς. Ποῦ εἶνε –τοὺς ἔλεγεν- ἡ παλαιά σας δόξα; Δὲν εἶσθε σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ Σουλεϊμάνη εἴχατε φθάσει μέχρι Βιέννης; Σᾶς ἐταπείνωσεν καὶ κατέστρεψεν ἡ ἀκολασίας σας. Μετανοήσατε, ἐκδιώξατε τὰς χριστιανὰς γυναῖκας. Εἰς δὲ τοὺς χριστιανοὺς πάλιν ἔλεγεν, ὅτι δὲν πρέπει αἱ γυναῖκές των νὰ γαλουχοῦν τουρκόπαιδα, ἵνα μὴν πάθουν ὅ,τι ἔπαθεν ἡ ὄρνις ἐκείνη τοῦ Αἰσωπείου μύθου, ἡ ὁποία ἐθέρμαινεν ὑπὸ τὰς πτέρυγας ὠὰ ὄφεως. Κατὰ τὸν ἱστορικὸν Ζῶτον-Μολοττόν, συγγραφέα τοῦ λεξικοῦ τῶν Ἁγίων Πάντων, κατόπιν δραστηρίων ἐνεργειῶν τοῦ Ἁγίου 1.500 γαλοῦχοι (παραμάνες) χριστιαναὶ γυναῖκες, αἱ ὁποῖαι ὑπηρέτουν εἰς τὰ παλάτια τῶν πασάδων καὶ μπέηδων, ἀπηλευθερώθησαν καὶ ηὐλόγουν τὸν Ἅγιον διὰ τὴν σωτηρίαν των.

Δεύτερον. Εἰς τὰ περισσότερα χωρία Ἠπείρου, Μακεδονίας καὶ Ἀλβανίας δὲν ὑπῆρχον κολυμβήθραι, καὶ ἡ βάπτισις τῶν νηπίων ἐγίνετο ἀτελής, καὶ μεγάλη ἦτο διὰ τοῦτο ἡ εὐθύνη κλήρου καὶ λαοῦ. Ὁ Ἅγιος ἔφριξε διὰ τὴν ἁμαρτίαν αὐτήν, νὰ μὴν βαπτίζωνται κανονικῶς τὰ παιδιὰ τῶν Ὀρθοδόξων! Ἔπεισε τοῦς πλουσίους ὁμογενεῖς Κωνσταντινουπόλεως, Ἰωαννίνων καὶ ἄλλων πόλεων τοῦ Ἑλληνισμοῦ νὰ δώσουν διὰ τὴν κατασκευὴν κολυμβηθρῶν, καὶ οὕτω 4.000 χαλκωματένιαι κολυμβῆθραι κατεσκευάσθησαν καὶ ἐστάλησαν εἰς ὅλας τὰς ἐκκλησίας τῶν χωρίων ποὺ ἐστεροῦντο.

Τρίτον. Πολυπληθῆ περιεφέροντο εἰς τοὺς δρόμους τὰ ὀρφανὰ πεινασμένα, γυμνά, ἀξιοθρήνητα, τῶν ὁποίων οἱ ἥρωες πατέρες ἐφονεύθησαν ὑπὸ τῶν τυράννων. Τις περὶ αὐτῶν τῶν θυμάτων τῆς ἐθνικῆς συμφορᾶς θὰ ἐμερίμνα; Πάλιν ἡ ἀγάπη τοῦ στοργικοῦ πατρὸς ἐθαυματούργει. Εἰς τὰς διδαχάς του ἐσυνίστα θερμῶς εἰς ὅλους τοὺς χριστιανούς, τοὺς ὁπωσδήποτε εὐποροῦντας, καὶ ἰδίως εἰς τὰ ἀνδρόγυνα ποὺ δὲν εἶχον ἀποκτήσει τέκνα, νὰ προσλάβουν ὡς μέλη τῆς οἰκογενείας των ἕνα ἤ δύο ὀρφανὰ παιδιά, καὶ ἡ εὐλογία τοῦ Θεοῦ πλουσίως θὰ ἐξεχύνετο εἰς τοὺς οἴκους των. Πόσα ὀρφανὰ καὶ πτωχὰ παιδιὰ δὲν ἐσώθησαν χάρις εἰς τὸ στοργικὸν ἐνδιαφέρον τοῦ ἀποστολικοῦ ἱεροκήρυκος!

Τέταρτον. Περιερχόμενος ὁ Ἅγιος τὴν ὕπαιθρον χώραν, μετὰ βαθυτάτης του λύπης διεπίστωνεν, ὅτι Ἑλληνικὰ σχολεῖα δὲν ὑπῆρχον. Ὅλοι σχεδὸν οἱ χριστιανοί, ἄνδρες καὶ γυναῖκες ἦσαν ἀγράμματοι, καὶ εἰς τὰ δάκτυλα τῆς μιᾶς χειρὸς εἰς κάθε χωρίον ἠριθμοῦντο οἱ γνωρίζοντες ἀνάγνωσιν καὶ γραφήν. Μὲ πόσην θερμότητα ὡμίλει πρὸς τὸν λαὸν περὶ τῆς ἀξίας τῶν γραμμάτων, τῆς ἀναγκαιότητος τῆς χριστιανικῆς παιδείας καὶ ἀνατροφῆς τῆς νέας γενεᾶς, ἡ ὁποία ἀργότερον ἐδημιούργησε τὸ θαῦμα τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1821. Ἀνοίξατε σχολεῖα -ἐφώναζε παντοῦ- . Νὰ σπουδάζετε καὶ ἐσεῖς ἀδελφοί μου, νὰ μανθάνετε γράμματα ὅσα μπορεῖτε. Καὶ ἄν δὲν ἐμάθατε οἱ πατέρες, νὰ σπουδάζετε τὰ παιδιά σας νὰ μανθάνουν τὰ Ἑλληνικά, διότι καὶ ἡ Ἐκκλησίαν μας εἶνε εἰς τὴν Ἑλληνικήν. Καὶ ἄν δὲν σπουδάσῃς τὰ Ἑλληνικὰ ἀδελφέ μου, δὲν ἠμπορεῖς νὰ καταλάβῃς ἐκεῖνα ὅπου ὁμολογεῖ ἡ Ἐκκλησία μας. Καλύτερον ἀδελφέ μου νὰ ἔχῃς Ἐλληνικὸν σχολεῖον εἰς τὴν χώραν σου, παρὰ νὰ ἔχῃς βρύσες καὶ ποτάμια, καὶ ὡσὰν μάθῃ τὸ παιδί σου γράμματα, τότε λέγεται ἄνθρωπος. Τὸ σχολεῖον ἀνοίγει τὰς ἐκκλησίας· τὸ σχολεῖον ἀνοίγει τὰ μοναστήρια.

Χάρις εἰς τὰς ἐνεργείας τοῦ Ἁγίου 210 Ἑλληνικὰ Σχολεῖα ἐκτίσθησαν, ὡς καὶ 1.100 ἄλλα κατώτερα σχολεῖα ἤρχισαν νὰ λειτουργοῦν, εἰς τὰ ὁποῖα ἐδιδάσκοντο οἱ Ἑλληνόπαιδες ἀνάγνωσιν καὶ γραφήν. Φῶς ἔλαμψεν εἰς τοὺς ἐν τῷ ζοφερῷ σκότει τῆς ἀμαθείας καθημένους, φῶς Χριστιανικῆς παιδείας, τὸ ὁποῖον ἤναψεν ὁ πυρφόρος Ἅγιος. Ἕνας αὐτὸς ἀνεπλήρωσεν τὴν ἔλλειψιν Ὑπουργείου Παιδείας κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους τῆς Τουρκοκρατίας.

Ἀλλὰ θὰ ἐρωτήσῃ τις, ποῦ εὕρισκε τὰ μεγάλα χρηματικὰ ποσά, τὰ ὁποῖα ἐχρειάζοντο διὰ τὴν ἀνέργεσιν καὶ λειτουργίαν τοσοῦτων σχολείων; Αὐτὸς ὁ ἴδιος χρήματα δὲν εἶχεν. Ἦτο πένης, ἀκτήμων ὅπως ὁ Χριστός. Ἐγὼ ἀδελφοί μου -ἔλεγε- μὲ τὴν χάριν τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἐσταυρωμένου καὶ Θεοῦ δὲν ἔχω μήτε σακκούλα, μήτε σπίτι, μήτε κασσέλλα, μήτε ἄλλο ῥάσο ἀπὸ αὐτὸ ποὺ φορῶ, ἀλλὰ ἀκόμη παρακαλῶ τὸν κύριόν μου μὲχρι τέλος τῆς ζωής μου νὰ μὲ ἀξιώσῃ νὰ μὴν ἀποκτήσω σακκούλα, διότι ὡσὰν κάμνω ἀρχὴν νὰ παίρνω ἄσπρα εὐθὺς ἔχασα τοὺς ἀδελφούς μου καὶ δὲν ἠμπορῶ καὶ τὰ δύο, ἤ τὸν Θεὸν ἤ τὸν διάβολον. Καὶ ὅμως ὁ ἀκτήμων αὐτὸς καλόγηρος κατώρθωσε νὰ συγκεντρώσῃ διὰ τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ τεράστια ποσά. Πῶς; Ἀκούσατε! Ὁ ἀποστολικὸς ἱεροκήρυξ κατὰ τὰς περιοδείας, ἔβλεπεν ὅτι αἱ γυναῖκες τῶν ὁπωσδήποτε εὐποροῦντων ἠγάπων τὴν πολυτέλειαν, ἐνεδύοντο μὲ μεταξωτὰ ἐνδύματα, καὶ ἐστολίζοντο μὲ δακτυλίδια, βραχιόλια, σκουλαρίκια, καδένες, ἐφόρουν εἰς τὴν κεφαλὴν ταινίας ἀπὸ χρυσὰ φλουριά. Πλοῦτος πολὺς εἰς τὰ χέρια, τὰ στήθη καὶ τὰς κεφαλὰς τῶν πλουσίων γυναικῶν. Στολισμὸς ματαιότητος! Αἴ! Ὅλον αὐτὸν τὸν στολισμὸν τῆς ματαιότητος τὸν κατήργησεν ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς. Ὅλον αὐτὸν τὸν ἄχρηστον θησαυρόν, τὸ χρυσάφι, τὸ ἀσήμι, τὰ πολύτιμα πετράδια μὲ τὴν διδαχήν του κατὰ τῆς πολυτελείας ἔπεισε τὰς χριστιανὰς γυναῖκας νὰ τὸν παραδώσουν ὑπὲρ τοῦ Γένους, ὑπὲρ τῆς ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων. Καὶ τὸν παρέδωκαν! Οὕτω συνελέγησαν θησαυροί, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλεσαν τὴν πρώτην ἀρχὴν τοῦ ἰδιαιτέρου ταμείου, τοῦ ταμείου τῶν ἐλεῶν. Ὑπὲρ τῶν γυναικῶν αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι μόλις ἤκουον τὸ κήρυγμα τοῦ Ἁγίου ἔσπευδον καὶ προσέφερον τὰ πολύτιμα στολίδια των, ὑπὲρ τῶν ἀξιοθαυμάστων αὐτῶν γυναικῶν ὡς καὶ τῶν ἄλλων συνεργατῶν τοῦ Ἁγίου, ὁ μνημονευθεὶς συγγραφεὺς ὑψώνει φωνὴν ἱκέτιδα πρὸς τὸν θρόνον τοῦ Ὑψίστου, καὶ λέγει τὰ ἑξῆς συγκινητικὰ λόγια: Ἔμποροι, κτίσται, ἁγιογράφοι, διδάσκαλοι, ἱερεῖς, μοναχοὶ καὶ κοσμικοὶ ἠκολούθουν τὸν Ἅγιον εὐκολύνοντες τὴν σύστασιν σχολείων καὶ ἐκκλησιῶν. Αἰωνία ἡ μνήμη τῶν γυναικῶν τῆς Ἠπείρου, αἱ ὁποῖαι ἔκτισαν 210 Ἑλληνικὰ Σχολεία μὲ τὴν ἀξίαν τῶν κοσμημάτων καὶ ἐπροίκισαν αὐτὰ μὲ τὸ περίσσευμα αὐτῶν, σωζόμενα ἕως τὴν σήμερον. Αἰωνία ἡ μνήμη χιλιάκις. (Ζώτου-Μολοττοῦ· Λεξικὸν τῶν Ἁγίων Πάντων, σελ. 620).

Πέμπτον. Μὲ τὴν θερμήν, τὴν πύρινην διδασκαλίαν, κατώρθωσε νὰ καταργήσῃ τὰ παζάρια τῆς Κυριακῆς καὶ νὰ μεταφέρῃ ταῦτα εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ Σαββάτου πρὸς μεγάλην λύπην τῶν Ἑβραίων, οἱ ὁποῖοι καὶ τὸν ἐμίσησαν θανασίμως. Ἐδίδαξεν ὅσον οὐδεὶς ἄλλος τῆς ἀξίαν τῆς Κυριακῆς ἡμέρας καὶ ἐκαυτηρίασε τοὺς βεβηλοῦντας τὴν ἁγίαν ταύτην ἡμέραν. Συνίστα τὴν ἐργασίαν, νὰ καλλιεργοῦν ἐντατικῶς τὴν γῆν, ἰδίως δὲ νὰ φυτεύουν δένδρα. Ἐπιγραμματικῶς ἐκήρυττεν: Ὅσοι δὲν ἀγαποῦν τὰ δένδρα καὶ τὰ φυτά, θὰ ζοῦν φτωχικά. Χάρις εἰς τὰς ἐντόνους συστάσεις τοῦ Ἁγίου χιλιάδες ἀγρίων δένδρων ἐνεβολιάσθησαν καὶ ἐγένοντο καρποφόρα.

5.ΘΑΥΜΑΤΑ-ΠΡΟΦΗΤΕΙΑΙ.

Ἀλλ’ ἡ μεγάλη ἐπίδρασις τοῦ Κοσμᾶ ἐπὶ τῶν ψυχῶν δὲν δύναται νὰ ἐξηγηθῇ πλήρως, ἐὰν δὲν ληφθῇ ὑπ’ ὅψιν, ὅτι καὶ κάποιο ἄλλο στοιχεῖο σπουδαίως συνήργει εἰς τὴν καταπληκτικὴν πρόοδον τῆς ὅλης ἱεραποστολικῆς του ἐργασίας. Ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἰς τὸ τέλος τοῦ κατὰ Μᾶρκον Εὐαγγελίου σημειώνεται: Ἐκεῖνοι δὲ (οἱ Ἀπόστολοι) ἐξελθόντες ἐκήρυξαν πανταχοῦ, τοῦ Κυρίου συνεργοῦντος καὶ τὸν λόγον βεβαιοῦντος διὰ τῶν ἐπακολουθούντων σημείων. Ἀμήν. Καὶ τὴν διδαχὴν τοῦ Ἁγίου ἠκολούθουν σημεῖα. Διότι ὁ Ἅγιος εἶχεν ὄχι μόνον τὸ χάρισμα τοῦ λόγου, ἀλλὰ καὶ τὸ χάρισμα τοῦ ποιεῖν θαύματα καὶ προφητεύειν τὰ μέλλοντα.

***

Ἀγαπητοί! Τοιοῦτος ἱεραπόστολος, ἰσαπόστολος, ὅπως ψάλλει εἰς τὴν ἀκολουθίαν του ὁ ὑμνογράφος ἀνεδείχθη ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς. Τιμῶντας τὴν ἱεράν του μνήμην ἄς εὐχαριστήσωμεν ἐκ βάθους καρδίας τὸν Κύριον διὰ τὸν νεώτερον τοῦτον φωστῆρα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας καὶ ἄς ἀποδώσωμεν τιμὴν καὶ εἰς τοὺς παράγοντας, εἰς τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνήργησαν εἰς τὸ σχέδιον τῆς θείας Προνοίας, εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς μεγάλης αὐτῆς ἱεραποστολικῆς φυσιογνωμίας τῶν νεωτέρων χρόνων. Ἄς ἀνταποδώσωμεν ἐν πρώτοις τιμὴν εἰς τοὺς εὐσεβεῖς γονεῖς του, οἱ ὁποῖοι ἐκ νηπιακῆς ἡλικίας ἔθρεψαν αὐτὸν μὲ τὸ ἄδολον γάλα τῆς Ὀρθοδοξίας, εἰς τοὺς διδασκάλους ἔπειτα, τὸν σοφὸν Εὐγένιον Βούλγαριν, εἰς τοὺς πνευματικοὺς πατέρας καὶ ἀδελφοὺς τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ἐν μεσῳ τῶν ὁποίων ἐγυμνάσθη εἰς γενναῖον ἀγωνιστὴν τῆς Πίστεως· ἄς ἀποδώσωμεν τέλος τιμὴν εἰς τοὺς ἀοιδίμους ἐκείνους πατριάρχας Σεραφεὶμ καὶ Σωφρόνιον, οἱ ὁποῖοι τὸν προέτρεψαν εἰς τὸ ἰεραποστολικὸν ἔργον καὶ τὸν ἐφωδίασαν μὲ συστατικὰ γράμματα πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς ὅλου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου.

Ἡ τελευταία αὕτη βοήθεια ὑπῆρξεν ἀνεκτίμητος. Διότι ἄνευ τῆς ἀδείας καὶ συστάσεως τοῦ Πατριαρχείου ὁ Κοσμᾶς θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ κινηθῇ εἰς τὴν τουρκοκρατούμενην Ἑλλάδα. Καὶ αὐτομάτως εἰς τὸν νοῦν μας ἔρχεται ἡ σκέψις· ἐὰν σήμερον ἔζη ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς, θὰ ἐτύγχανε τοιαύτης πνευματικῆς ὑποστηρίξεως παρὰ τῶν ἀνωτάτων τῆς συγχρόνου Ἐκκλησίας ἀξιωματούχων; Πολὺ φοβούμεθα, ὅτι εἰς τὸν ἀποστολικὸν τοῦτον ἄνδρα, ὁ ὁποῖος δὲν ἐκολάκευε τὰς ἀδυναμίας τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀρχόντων, ἀλλ’ ἤλεγχε τὸ κακὸν ὁπουδήποτε καὶ ἐὰν τὸ συνήντα, καὶ εἰς αὐτὰς ἀκόμη τὰς ἀρχιερατικὰς καὶ πατριαρχικὰς αὐλάς, δὲν θὰ ἐδίδετο ἡ σχετικὴ ἄδεια τοῦ κηρύγματος. Θὰ διετάσσετο νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν ἱερὰν Μονὴν τῆς μετανοίας του ὡς ταραξίας καὶ ἐπικίνδυνος!...

Ῥίπτων τις ἕνα βλέμμα εἰς τὴν σύγχρονον ἐκκλησιαστικὴν ζωὴν θὰ ἀναστενάξῃ πικρῶς διὰ τὴν ἔλλειψιν ἱεραποστολικῶν μορφῶν, οἷος ἦτο ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός. Ἀλλὰ ἐὰν ἤθελεν ἐρευνήσει διατὶ ἡ ἔλλειψις αὕτη πολλὰ θὰ ἀνεκάλυπτε τὰ αἴτια· ἕνα δὲ ἐξ αὐτῶν τὸ πρῶτον κατὰ τὴν ἡμετέραν κρίσιν, εἶναι ὅτι τοιαῦται ἱεραποστολικαὶ τάσεις ἁγνῶν ἐργατῶν τοῦ Εὐαγγελίου δὲν ὑποστηρίζοντο σήμερον, μάλλον δὲ καὶ καταδιώκονται. Καταδιώκονται παρ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι πρῶτοι αὐτοὶ θὰ ἔπρεπε νὰ ἐνθαῤῥύνουν καὶ νὰ ἐνισχύουν. Εἶνε τοῦτο μία θλιβερὰ διαπίστωσις.

                           πηγή: voutsinasilias.blogspot.gr