ΕΓΚΩΜΙΑΣΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟΝ ΠΡΟΚΟΠΙΟΝ
[Ὑπὸ Ἀγαπίου μοναχοὺ τοῦ Κρητός].
Βασιλεύωντας ὁ ἀσεβέστατος Διοκλητιανὸς, ἦτον ἄγριος πολλὰ κατὰ τῶν χριστιανῶν, καὶ δεινότατος πολέμιος. Ὅτι ἄλλον σκοπὸν δὲν εἶχασιν ὅλοι οἱ Ἡγεμόνες και Ἄρχοντες, εἰμὴ μόνον νὰ ξεριζώσουν τὴν εὐσέβειαν, καὶ νὰ ἀφανίσουν τοὺς χριστιανοὺς οὁ ἄχρηστοι. Ἐπειδὴ ὁ παράνομος Ἀυτοκράτωρ ἔστειλεν εἰς ὅλην τὴν οἰκουμένην προστάγματα, ὁποῦ ἔγραφαν εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς, νὰ βάλουν πολλὴν ἐπιμέλειαν εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν.
Ἔξόχως δὲ, ἔγραψε δόγμα κατὰ τῆς πόλεως Αἰλιέων, ταῦτα λέγωντας· Βασιλεὺς Μέγας Αὐτοκράτωρ Διοκλητιανὸς, προστάσσω ὅλους ἐκείνους, ὁποῦ μοῦ ὑποτάσσονται, νὰ σπουδάζουν ἐπιμελῶς νὰ θεραπεύσουν τοὺς μεγάλους καὶ ἀνικήτους θεοὺς, νὰ τοὺς κτίζουν ναοὺς, νὰ τοὺς ἑορτάζουν, καὶ νὰ τοὺς θυσιάζουν καθ’ ἑκάστην ἐνώπιον παντὸς τοῦ λαοῦ μὲ παῤῥησίαν τὴν πρέπουσαν. Καὶ ὅσοι δὲν ὑποταχθοῦν εἰς τοῦτο τὸ πρόσταγμα, νὰ λαμβάνουν κακὸν καὶ ἐπόδυνον θάνατον. Ὅσοι δὲ πάλιν φανοῦσι πρὸς ἡμᾶς, καὶ πρὸς τοὺς θεοὺς εὐγνώμονες, νὰ ἀπολαμβάνουν πολλὰς δωρεὰς καὶ χάριτας.
Ταύτα γράψας ὁ τύραννος, ἔστειλε τὸν Μαξιμιανὸν εἰς τὰ ἔθνη, ὁποῦ εἶναι ἀπὸ ἐκεῖθεν τῶν Ἄλπεων, καὶ τὸν Γαλλέριον κατὰ Περσῶν. Αὐτὸς δὲ, συνάξας τοὺς δυνατωτέρους στρατιώτας, ἀνεχώρησεν ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Αἴγυπτον, ὅπου εἶχε πόλεμον μὲ ἕνα ἀνδρειωμένον, Ἄχιλλέα ὀνόματι, ὁ ὁποῖος ἐγύρευε νὰ γένῃ Βασιλεὺς μὲ τυραννίαν, ἀλλὰ ὁ Διοκλητιανὸς τὸν ἐνίκησεν. Ἔπειτα, ἐρχόμενος εἰς τὴν Ἀντιόχειαν, ἔμαθεν ὅτι οἱ περισσότεροι ταύτης τῆς πόλεως ἐπίστευσαν εἰς τὸν Χριστὸν, καταφρονοῦντες τὰ εἴδωλα. Οὕτω γράφει καὶ ὁ θεηγόρος Λουκᾶς εἰς τὰς Πράξεις τῶν Ἀποστόλων· ὅτι πρότερον ἀπὸ ὅλαις ταῖς χώραις, ὠνομάσθη Θεὸς ὁ Χριστὸς εἰς τὴν Ἀντιόχειαν. Ταῦτα καὶ ὁ Διοκλητιανὸς ἀκούσας, ἐθυμώθη πολλὰ ὁ ἀνόητος. Ἀμὴ δὲν ἠθέλησε νὰ κάμη τότε παρευθὺς εἰς τοῦτο ἐξέτασιν, διατὶ εἶχε πόθον νὰ ὑπάγῃ πρότερον εἰς τὴν Δάφνην· νὰ προσκυνήσῃ τὸν Ἀπόλλωνα, τοῦ ὁποίου ἐθυσίασεν ὁ μωρὸς καὶ ἄγνωστος βόδια χίλια. Ἔπειτα, στρέφωντας εἰς τὴν πόλιν, ἤγουν τὴν Ἀντιόχειαν, τὸν ὑποδέχθησαν μὲ πολλὴν τιμὴν ἅπαντες· ἐπειδὴ ὡς Βασιλεὺς, ὁποῦ ἦτον, δὲν ἐβόλει, πάρεξ νὰ κάμουν τὰ πρέποντα.
Εἰς ταύτην τὴν πόλιν τῆς Ἀντιοχείας, ἦτον μία εὐγενὴς γυνὴ, Θεοδοσία ὀνόματι, Συγκλητικὴ τὸ ἀξίωμα, ἀπὸ ταῖς πρώταις ἀρχόντισσες τῆς πόλεως, ἥτις εἶχεν πλοῦτον πολὺν, καὶ ἕνα υἱὸν νέον, Νεανίαν καλούμενον, ἀμὴ ἦτον χήρα, καὶ ἐπροσκύνει τὰ εἴδωλα. Ὁ δὲ ἀνὴρ αὐτῆς ἐκαλεῖτο Χριστοφόρος εἰς τὴν πράξιν καὶ εἰς τὸ ὄνομα, καὶ ἀπέθανεν εἰς τὴν εὐσέβειαν. Ἀμὴ ὁ Νέος ἀνεθράφη, καὶ ἐδιδάχθη ἀπὸ τὴν μητέρα μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ πατρὸς· ὅθεν ἐπίστευε καὶ αὐτὸς εἰς τὰ εἴδωλα, καθὼς αὐτὴ τοῦ ἐρμήνευσεν. Ἔχουσα γοῦν πόθον ἡ Θεοδότη νὰ τιμήση ὁ Βασιλεὺς τὸν υἱὀν της, ὑπῆγεν εἰς αὐτὸν, καὶ τοῦ ἔδωκε χρυσίον ἄμετρον, καὶ τὸν ἐπαρεκάλεσε νὰ τοῦ δώσῃ μεγάλον Ὀφφίκιον. Ὁ δὲ Διοκλητιανὸς, ἐξετάζωντας ἀκριβῶς τὸν Νεανίαν, καὶ βλέποντας πῶς ἦτον περίσσα φρόνιμος καὶ γραμματισμένος εἰς τὴν Ἐλληνικὴν παίδευσιν· καὶ ὅτι δὲν ἐπροσκύνει τὸν Χριστὸν, ὡς ὁ πατέρας του, ἀλλ’ εἶχεν εἰς τὰ ἄψυχα ξόανα πολλὴν εὐλάβειαν, ἐπῆρε τὰ ἀργύρια ἀπὸ τὴν μητέρα του, καὶ τὸν ἐχειροτόνησε Δοῦκα εἰς ὅλην τὴν Ἀλεξάνδρειαν. Εἰς τὴν ὁποίαν τὸν ἔστειλε, καὶ τοῦ ἔδωσε συνοδίαν στρατιωτῶν δύω Νούμερα· προστάσσωντάς τον, ὅσους χριστιανοὺς εὕρη, καὶ δὲν ἀρνηθοῦν τὸν Ἐσταυρωμένον, πρῶτον μὲν νὰ πέρνῃ ὅλα των τὰ πράγματα καὶ ὑπάρχοντα, ἔπειτα μὲ πολλὰ κολαστήρια νὰ τοὺς δίδη πικρὸν καὶ ἐπόδυνον θάνατον. Ἀπερχόμενος οὗν ὁ Νεανίας μὲ ὅλον τὸ πλῆθος ἐκεῖνο τῶν στρατιωτῶν πρὸς τὴν Ἀλεξάνδρειαν, κινῶντας τὴν κεφαλὴν κατὰ τῶν χριστιανῶν, καὶ πνέωντας κατ’ αὐτῶν διὰ τὴν ἀγνωσίαν του, ἔτυχε τὸν καιρὸν ἐκεῖνον καὶ ἔκαμνε καῦσιν πολλὴν τὴν ἡμέραν ὁ ἥλιος, ὄθεν μὴ δυνάμενος νὰ περιπατῇ τὴν ἡμέραν, διατὶ ἐδιψοῦσαν καταπολλὰ τὰ ἄλογα, καὶ ἐκινδύνευαν εἰς θάνατον, ἔκαμναν ὅλην τὴν νύκτα τὸν δρόμον διὰ ὀλιγώτερον κόπον. Ὅταν οὗν ἔφθασαν εἰς τὴν Ἀπάμειαν τῆς Συρίας, εὐγῆκεν ὅλη ἡ πόλις καὶ μὲ πολλὴν τιμὴν τὸν προϋπήντησαν, κατὰ τὴν συνήθειαν.
Ἔπειτα, εὐγένωντας ἀπ’ ἐκεῖ τὸ βράδυ, καὶ πορευόμενοι τὴν ὁδόν των, ὅταν εἴχασι τριάκοντα στάσια, τὴν τρίτην ὥραν τῆς νυκτὸς ἔγινε μέγας σεισμὸς, καὶ κεραυνὸς φοβερώτατος, καὶ ἀπὸ τὴν ἀστραπὴν ἐξῆλθε φωνὴ μεγάλη λέγουσα· Νεανία, ποῦ μελετᾷς νὰ ὑπάγης, καὶ κατὰ τίνος μάχεσαι; Ταῦτα ἀκούσαντες ὅλοι, ἐτρόμαξαν. Ὁ δὲ Νεανίας ὠμολόγησε μὲν γνώμην ἐλευθέραν, τοιαῦτα λέγωντας· Ὁ Βασιλεὺς μὲ ἐχειροτόνησε Δοῦκαν Ἀλεξανδρείας, καὶ μὲ ἀπέστειλεν ἐκεῖ νὰ θανατώσω ὅλους τοὺς χριστιανοὺς, ὁποῦ πιστεύουσι τὸν Ἐσταυρωμένον, καὶ νὰ τοὺς ὑστερήσω ἀπὸ ὅλα των τὰ πράγματα. Τότε πάλιν ἀπεκρίθη ὁ Κύριος, λέγων· Λοιπὸν, ἦλθες καὶ σὺ νὰ μὲ πολεμήσης; Ὁ δὲ Νεανίας εἶπεν αὐτῷ· Καὶ τίς εἶσαι Κύριε, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ σὲ καταλάβω. Τότε, τοῦ φαίνεται ἕνας Σταυρὸς ἀπὸ κρύσταλλον, καὶ φωνὴ εὑγῆκεν ἀπὸ τὸν Σταυρὸν, καὶ λέγει του· Ἔγώ εἶμαι ὁ Ἰησοῦς ὁ Ἐσταυρωμένος, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ Νεανίας εἶπεν αὐτῷ· Καὶ ἐὰν ἦσαι Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, διατί σε ἐκατάκριναν οἱ Ἀρχιερεῖς τῶν Ἐβραίων εἰς θάνατον; Πῶς ἐκαταδέχθης, καὶ νὰ σὲ ποτίσουν ὄξος καὶ χολήν; Καὶ πάλιν ἡ φωνή· Νεανία, ἐπειδὴ μέλλει νὰ γένῃς καὶ σὺ σκεῦός μου ἐκλελεγμένον, ἄκουσον τῆς Οἰκονομίας μου τὸ Μυστήριον. Γίνωσκε λοιπὸν, ὅτι διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων ἔπαθα ταῦτα ἐκουσίως· ὅτι ἐὰν ἐγὼ δὲν ἐσώνετο. Ταῦτα λέγων ὁ Χριστὸς, ἐγέμωσε τὴν ψυχὴν τοῦ νέου εὐφροσύνην καὶ ἀγαλλίασιν. Ἔπειτα, εἶπε πρὸς αὐτὸν· Μὲ τὸν τύπον τοῦτου τοῦ Σταυροῦ, ὁποῦ σοῦ ἔδειξα, θέλεις νικήσει τοὺς πολεμοῦντάς σε, καὶ ἄς ἦναι ἡ εἰρήνη καὶ ἀγάπη μου μὲ τοῦ λόγου σου. τότε, ὁ μὲν Ἰησοῦς ἀνήλθεν εἰς τὰ οὐράνια, ὁ δὲ Νεανίας, καὶ οἱ λοιποὶ ἔμειναν χαίροντες.
Ἀπῆλθεν οὖν εἰς τὴν Σκυθόπολιν, καὶ συνάξας ὅλους τοὺς χρυσοχόους, ἠρώτησεν αὐτοὺς, λέγωντας· Ἕνα σκεῦος πολύτιμον, ἔχω πόθον νὰ μοῦ κάμετε ἐπιμελέστατα, καὶ ὅστις εἶναι πλέον τεχνίτης ἀπὸ ὅλους σας, νὰ μοῦ τὸ κατασκευάσῃ περίσσα εὔμορφον, νὰ τοῦ δώσω ὅσα μοῦ ζητήσει ἀργύρια. Οἱ δὲ, ἔδειξαν αὐτῶ ἕνα, ὁποῦ ὠνομάζετο Μάρκος, καὶ ἥξευρε τὴν τέχνην καλώτατα, λέγοντες· Τοῦτος εἶναι ἄξιος νὰ σοῦ δουλεύσῃ κατὰ τὸν πόθον σου. Ἀφήνωντας οὗν τοὺς ἄλλους, ἐπῆρε μόνον τὸν Μάρκον εἰς τὴν κάμεράν του κρυφὰ, καὶ λέγει του, νὰ τοῦ κάμῃ ἕνα Σταυρὸν, καθὼς τὸν εἶδεν εἰς τὴν θείαν ὄρασιν. Ὁ δὲ Μάρκος εἶπεν αὐτῷ· Φοβοῦμαι νὰ σοῦ τὸν κάμω, ὅτι ἐὰν τὸ μάθῃ ὁ Βασιλεὺς, θανατώνει με. Ὁ δὲ Νεανίας τοῦ ὤμοσεν ὅρκους φοβεροὺς, νὰ τὸν φυλάγῃ κρυφὰ καὶ νὰ μὴ τὸ ὀμολογήσῃ τινὸς πώποτε.
Ὅθεν, ὁ Μάρκος ἐσφαλίσθη εἰς τὴν οἰκίαν του, καὶ ἔκαμε τὸν Σταυρὸν κρυφὰ. Καὶ ὅταν τὸν ἐτελείωσεν, εἶδεν εἰς αὐτὸν ἕνα ἐξαίσον θέαμα· καὶ ἔγιναν εἰς τὸν Σταυρὸν ἐκεῖνον τρεῖς εἰκόνες, ἤγουν μορφώματα, μὲ ἐβραἱκὰ γράμματα, ὁποῦ ἔλεγαν εἰς μὲν τὸ ἀπάνω μέρος τοῦ Δεσπότου ἡ μόρφωσις. Εἰς δὲ τὸ δεξιὸν μέρος ἦτον εἰς Ἄγγελος, καὶ ἐλεγε, Μιχαήλ· καὶ εἰς τὸ ἀριστερὸν, Γαβριήλ. Τὰς ὁποίας εἰκόνας ἐπάσχησε πολλὰ νὰ ἐξαλείψῃ ὁ χρυσοχόος, καὶ δὲν ἐδυνήθη· ἀλλὰ μᾶλλον ἐμαράνθη ἡ χέρα του, καὶ ἔμεινεν ἀνενέργητος. Πηγένωντας δὲ μίαν νύκτα ὁ Νεανίας νὰ ἰδῆ ἐὰν ἐτελειώθηκεν ὁ Σταυρὸς, καὶ ἰδὼν αὐτὸν ἐχάρη πολλὰ καὶ εὐθὺς τὸν ἐπροσκύνησε. Καὶ ἐρωτῶντας διὰ τὰ μορφώματα καὶ γράμματα τί ἐσήμαιναν, τοῦ ἀπεκρίθη, ὅτι δὲν ἤξευρεν, ἐπειδὴ αὐτὸς δὲν τὰ ἐκαμεν, ἀλλὰ μοναχὰ ἀπὸ λόγου των, μὲ τρόπο θαυμάσιον ἐτυπώθησαν. Τότε ὁ Νεανίας ὡς γνωστικὸς ἐκατάλαβε τὴν ἔννοιαν, πῶς ἔγιναν ἀπὸ θεϊκὴν ἐνέργειαν, καὶ πεσὼν ἐπὶ τῆς γῆς, ἐπροσκύνησε αὐτὰ μὲ πολλὴν εὐλάβειαν. Ἔπειτα, ἔδωκε τοῦ χρυσοχόοῦ περισσὰ ἀργύρια μὲ φιλότιμον γνώμην, εὐχαριστῶντάς τον, καὶ τυλίξας τὸν Σταυρὸν μὲ πορφύραν πολύτιμον, ὑπῆγε μὲ τοὺς στρατιώτας αὐτοῦ εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν· καὶ ἔτυχεν ἀπάνω εἰς μίαν μεγάλην ἀνάγκη, ὁποῦ ἐλύτρωσε πολλὰς γυναῖκας ἀπὸ αὀσχύνην, καὶ ψυχικὸν θάνατον. Ὅτι, ἐκεῖνον τὸν καιρὸν ἐσυνάχθησαν ὅλοι οἱ Ἀγαρηνοὶ καὶ ἀρποῦσαν δυναστικῶς τὰς θυγατέρας τῶν ἐπθσήμων ἀνδρῶν, καὶ ταῖς ἔπερναν γυναῖκας οἱ μιαρώτατοι· καὶ μὴ δυνάμενοι οἱ γονεὶς, νὰ τοὺς ἐναντιωθοῦν, ἔκλαιον τοιαύτην συμφορὰν, καὶ δὲν ἤξευραν τὶ νὰ γένουν. Καθὼς οὗν ἔφθασαν οἱ βάρβαροι εἰς τὸν μαχαλᾶν ὁποῦ ἦτον ὁ Νεανίας, βὰ ἀρπάξουν καὶ ἀπὸ ἐκεῖ ὅσα κοράσια εὕρωσιν, ἐμαζώθησαν οἱ πολῖται, καὶ ἐδέοντο μετὰ δακρύων τοῦ νἐου Δουκὸς, νὰ συμπονέσῃ εἰς τὴν συμφοράν των, καὶ νὰ πολεμήσῃ τοὺς ἀδίκους ἐκείνους ὡς δίκαιος.
Ὀ δὲ Νεανίας, ὡς συμπαθὴς ὁποῦ ἦτον φυσικὰ καὶ εὔσπλαγχνος, ἐλυπήθη τὰ δάκρυά των, καὶ τρέχει παρευθὺς μὲ τοὺς στρατιώτας του, βαστάζωντας τὸν τίμιον Σταυρὸν, εἰς τὸν ὁποῖον εἴχε τὰς ἐλπίδας του περισσότερον, παρὰ ὁποῦ εἶχεν ὁ Ἡρακλῆς, καὶ ὁ Ἀχιλλεὺς εἰς τὴν μαχαίραν. Καὶ καθὼς ἥθελε νὰ κτυπήση εἰς τοὺς βαρβάρους, εἶπε ταῦτα μὲ θάῤῥος καὶ πίστιν ἀηξιύμνητος· Τώρα θέλω γνωρίσει ἐὰν ἦσαι Υἱὸς τοῦ ζῶντος Θεοῦ ἐσὺ ὁποῦ μοῦ ἐφάνης εἰς τὴν ὁδὸν, καὶ μὲ ἐσυμβούλευσες τὰ σωτήρια. Ταῦτα εἰπὼν, ἤκουσεν εὐθὺς φωνὴν ἀπὸ τὸν Οὐρανὸν, οὕτω λέγουσα· Ἔχε θάῤῥος, ὅτι ἐγὼ εἶμαι Κύριος ὁ Θεός σου, καὶ εἶμαι μὲ τοῦ λόγου σου. τοῦτο ἀκούσας ἔλαβε θάῤῥος, καὶ λέγει τοῖς στρατιώταις του· Ἄς πολεμήσωμεν τοὺς ἐχθροὺς, ὅτι μὲ τὴν δύναμιν τοῦ Ἐσταυρωμένου τούτου ἐλπίζω νὰ τοὺς νικήσωμεν· καὶ ὁ λόγος του ἔργον ἐγένετο. Ὅτι, τόσος φόβος ἔπεσεν εἰς τοὺς βαρβάρους, ὁποῦ ἐκόπτοντο ὡς τὰ χορτὰρια, καὶ δὲν ἐδύνετο τινὰς νὰ ἀντισταθῇ εἰς τὸν πόλεμον, ἀλλλὰ ἔπιπτον εἰς τὴν γῆν νικημένοι, καὶ ἐφονεύθησαν περισσότεροι παρὰ ἔξη ιλιάδες. Καὶ τὸ θαυμασιώτερον, ὁποῦ τινὰς ἀπὸ τοὺς στρατιώτας τοῦ Νεανίου, οὗ μόνον δὲν ἐφονεύθη, ἀλλὰ οὕτε κἀν ὁλίγον τίποτα ἐπληγώθηκεν· ἀλλ’ ἐπῆρε τὴν νίκην χωρὶς δάκρυα μὲ τοῦ Ἐσταυρωμένου τὴν δύναμιν.
Τότε ὁ Νεανίας ἐμήνυσε τῆς Μητρός του τὰ εὐαγγέλια, ἥτις ἦτον ἐκεῖ ἐρχομένη προτήτερα· καὶ ἀκούσασα τὰς ἀνδραγαθίας τοῦ Υἱοῦ ἐχάρη, καὶ τὸν ἐδέχθη μὲ πολλὴν ἀγαλλίασιν, καὶ καταφιλοῦσα τοῦτον ὡς μήτηρ φιλότεκνος ἔλεγε· Πρέπει νὰ εὐχαριστήσης τοὺς θεοὺς τέκνον μου, τοὺς ὁποίους παρεκάλεσα, ὅταν ἄρχισες τὸν πόλεμον, καὶ σοῦ ἔδωσαν τὰ νικητήρια. Λέγει της ὁ Νέος· Εὐλογημένος νὰ ἦναι ὁ ἀληθινὸς εὸς, ὁποῦ μοῦ ἔδωσε τὴν βοήθειαν. Ἡ δὲ, ἀπεκρίνατο· Μὴ λέγης οὕτω γλυκύτατον τέκνον μου; Πῶς σοῦ ἐβοήθησεν ἕνας Θεὸς, νὰ μὴ θυμωθοῦσιν οἱ ἄλλοι, καὶ σὲ κακοποιήσουσι. Τότε ὁ Νεανίας, ἔχωντας πόθον νὰ ἐπιστρέψη τὴν μητέρα πρὸς τὴν εὐσέβειαν, νὰ τῆς δώσῃ τὸ εὖ ἦναι, καθὼς ἐκεῖνη τὸ ἀπλῶς εἶναι τοῦ ἔδωκε, τὴν ἐνουθέτησε μὲ σωτήρια λόγια, νὰ μισήσῃ τὴν προτέραν πλάνην. Καὶ διὰ νὰ πιστωθῇ τὴν ἀλήθειαν, τὴν ὑπῆγεν εἰς τὴν κάμαράν της, ὁποῦ εἶχε τὰ μιαρὰ εἴδωλα, καὶ λέγει πρὸς αὐτὸν ὁ μακάριος· Ἐρωτῶσας, τίς μου ἔδωκε τὴν νίκην; Καὶ ἐὰν ἦσθε θεοὶ, ἀποκρίθητέ μου.
Οἱ δὲ ὡς λίθοι ἔμειναν ἄφωνοι. Τότε, λέγει πρὸς τὴν μητέρα· Βλέπεις, ὅτι κᾄν νὰ ἀποκριθῶσι δὲν δύνονται;Ἡ δὲ, εἶπεν αὐτῷ· Διατὶ δὲν τοὺς ἠρώτησες μὲ εὐλάβειαν, ἀλλὰ περιγελᾶς τους, διὰ τοῦτο δὲν ἀπεκρίθησαν. Λέγει της ὁ Ἅγιος· Λοιπὸν, ἐρώτησαί τους ἐσὺ εὐλαβῶς, νὰ σοῦ δώσουν ἀπόκρισιν. Ἡ δε, ἐπροσκύνησεν αὐτὰ, οὕτω λέγουσα· Παρακαλῶ σας θεοὶ ἐπουράνιοι, Ζεῦ παντοκράτορ, καὶ Ποσειδὼν ὁποῦ ὁρίζεις τὴν θάλασσαν, μαντικὲ Ἥλιε, καὶ ὅσοι ἄλλοι θεοὶ εὑρίσκεσθε, δὲν εἶσθε σεῖς ὁποῦ ἐβοηθήσατε τοῦ υἱοῦ μου; Οἱ δὲ, πάλιν ἔμειναν βουβοὶ καὶ ἄλαλοι. Τότε, ὁ Νεανίας ἐγδύθη τὴν χλαμύδα, καὶ ἐνδύεται ζῆλον ἔνθεον, καὶ σπρώχνωντας τὴν μητέρα, ἐγκρεμνίζει τὰ εἴδωλα, καὶ κόπτωντάς τα εἰς μέρη λεπτὰ· (ἐπειδὴ ἦσαν ὅλα χρυσᾶ καὶ ἀργυρᾶ) ἐμοίρασεν εἰς τοὺς πτωχοὺς τὰ κομμάτια, κάμνωντας τὰ ἀνωφελῆ ὠφέλιμα, καὶ τὰ ἄχρηστα χρησιμώτατα, καὶ λέγει πρὸς τὴν μητέρα του· Ἐγὼ, μὲν ἔλαβα ἀπὸ τὸν Ἐσταυρωμένον βοήθειαν, αὐτὰ δὲ ἄς ἀπωλεσθοῦσι κακῶς, ὡς τῶν κακῶν αἴτια.
Ταῦτα ἡ Θεοδότη βλέπουσα, ἐμαράνθησαν σχεδὸν ἀπὸ τὸν πόνο τὰ μέλη της, ἔτρεμεν ὅλην ἀπὸ τὸ κακό της, καὶ ἐθυμώνετο, καὶ ἀστοχήσασα σπλάγχνα μητρικὰ, ἀπὸ τὴν ματαίαν καὶ ψυχοβλαβῆ εὐλάβειαν, ὁποῦ εἶχεν εἰς τὰ ἀνόητα ξόανα, ἔτρεχεν ὡς δαιμονισμένη νὰ καταβάλῃ πρὸς τὸν Βασιλέα τὸ τέκνον της. Καὶ κᾄν τὸν τοσοῦτον δρόμον, δὲν ἐβαρέθηκεν, ἀλλ’ ἐπῆγε σπουδάζουσα· καὶ ὡς ἔφθασεν εἰς τὸν Διοκλητιανὸν, ἐπροσκύνησε αὐτὸν, ταῦτα λέγουσα· Γίνωσκε, ὅτι εὑγῆκεν ἀπὸ τὸν νοῦν του τὸ τέκνον μου, καὶ ἐπίστευσεν εἰς τὸν Ἐσταυρωμένον ὁ ἄγνωστος. Τὰ δὲ εἴδωλα, ὁποῦ εἶχα εἰς τὸν κοιτῶνά μου, εἰς λεπτά μέρη κατέκοψεν. Ὁ δὲ Βασιλεὺς, ἔστειλεν εὐθὺς πρὸς Οὐλκίωνα τὸν Ἡγεμόνα τῆς Παλαιστίνης γράμματα, οὕτω λέγοντα· Ἕπαρε τοὺς ἐπισημοτέρους ἀνθρώπους αὐτῶν τῶν πόλεων, καὶ ὕπαγε πρὸς τὸν Δοῦκα τῆς Ἀλεξανδρείας Νεανίαν, τὸν υἱὸν τῆς Θεοδότης, ἥτις μᾶς εἶπε, πῶς εὑγῆκεν ἀπὸ τὰς φρένας του, καὶ προσκυνεῖ ὡς πλανεμένος ἕνα θνητὸν ἄνθρωπον κακοθάνατον. Καὶ βάλλε κόπον ἐὰν δυνηθῇς, νὰ τὸν εὑγάλης, ἀπὸ ταύτην τὴν πλάνην· εἰδὲ καν θανάτωσέ τον, διὰ νὰ λάβουν οἱ ἄλλοι ὑπόδειγμα ἀπὸ λόγου του, νὰ μὴ τολμήσῃ ἄλλος νὰ πράξῃ τὰ ὅμοια.
Οὗτος ὁ Οὐλκίων ἦτον ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν, σκολιὸς εἰς τὴν γνώμην, καὶ ἀγριώτατος· ὅς τις ἐπῆρε τοὺς πρώτους τῆς Συγκλήτου, καὶ ὑπῆγεν εἰς τὸ παλάτιον τοῦ Δουκὸς, καὶ χαιρετήσας αὐτὸν, τοῦ ἔδωκεν εἰς τὰς χεῖράς τὰ βασιλικὰ γράμματα, διατὶ τὸν ἐυλαβήθη, καὶ δὲν ἠθέλησε νὰ τοῦ εἰπῆ διὰ στόματος. Ὁ δὲ Ἅγιος, ἀναγνώσας τὰ γράμματα, τὰ ἐκαταξέσχισε, ῥίπτωντάς τα κατὰ γῆς μὲ καταφρόνησιν, λέγωντας: Χριστιανὸς εἶμαι, καὶ κάμε τὸ προσταττόμενον.
Ὁ δὲ Οὐλκίων ἐκύτταξε τὸν Ἅγιον μὲ σπλάγχνος, καὶ λέγει του· Ἐγὼ εὐλαβοῦμαι καὶ τὴν εὐγένειάν σου, καὶ τὸν Βασιλέα φοβοῦμαι, καὶ δὲν ἡξεύρω τὶ νὰ κάμω. Λοιπὸν, σὲ συμβουλεύω ἐγὼ καὶ τοῦτο ὅλοι οἱ Ἄρχοντες, νὰ θυσιάσῃς εἰς τὸ φαινόμενον, διὰ νὰ φανῆ πῶς ἔκαμες τοῦ Βασιλέως τὸ πρόσταγμα, νὰ λυτρωθοῦμεν ἡμεῖς, καὶ σὺ ἀπὸ τὸν κίνδυνον τῆς ζωῆς. Καιὶ ὁ Ἅγιος· Καλὰ εἵπες νὰ θυσιάσω, ὅτι ἔτοιμος εἶμαι νὰ ὑπομείνω πᾶσαν κόλασιν, καὶ νὰ παραδοθῶ εἰς θάνατον, νὰ γένω θυσία τοῦ Χριστοῦ·τὸν ὁποῖον ἐξ ὅλης μου τῆς ψυχῆς διαφερόντως ἠγάπησα. Λοιπὸν, μὴ ἀμελήσῃς νὰ μοῦ δώσῃς τὰ σκληρότατα παιδευτήρια, διὰ νὰ λάβω ἀπὸ τὸν Δεσπότην Χριστὸν, μισθὸν περισσότερον. Λέγει του ὁ δικαστής· Μὴ θελήσης νὰ καταφρονεθῇς, ὁποῦ εἶσαι περιφανὴς καὶ εὐγενικώτατος, καὶ φίλος τοῦ Βασιλέως γνήσιος. Τότε ὁ Νεανίας, διὰ νὰ παρακινήσῃ πρὸς θυθμὸν τὸν Ἄρχοντα, διὰ νὰ μὴ ἐμποδισθῇ τὸ μαρτύριον, ἔλυσε τὴν ζώνην του, καὶ ῥίχνει την εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Οὐλκίωνος, λέγοντας· Εἶπά σοι, πῶς εἶμαι δοῦλος τοῦ Ἐσταυρωμένου, τὸν ὁποῖον προσκυνῶ ὡς Θεὸν ἀληθέστατον. Ὁ γοῦν Ἄρχων έπρόσταξε καὶ τὸν ἔδεσαν, νὰ τὸν ὑπάγουν εἰς τὴν Καισάρειαν Φιλίππου, ὅπου ἔκτιζαν ναὸν τῶν εἰδώλων, καὶ ἤθελε νὰ τὸν ἰδῇ ὁ Ἔπαρχος. Αὐτὴν τὴν πόλιν καλοῦσιν ἀπὸ τὸ πλησίον ὅρος τοῦ Πανέου, Πανεάδα οἱ Φοίνικες. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀναφέραμεν διὰ ταῦτην τὴν πόλιν, ἄς γράψωμεν ἕνα ψυχοφελὲς διήγημα ὁποῦ εἰς ταύτην ἐγένετο.
Ἡ Αἱμοῤῥοοῦσα ἐκείνη γυνὴ, ὁποῦ ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐθεράπευσεν, ἦτον ἀπὸ ταῦτην τὴν Πανεάδα, εἰς τὴν ὁποίαν στέκουν ἀκόμη τὰ σπήτιά της, καὶ εἰς τὴν θύραν τοῦ οἴκου , ἐπάνω εἰς μίαν πέτραν ἔχουσι μίαν γυναῖκα χάλκινην γονατιστὴν, καὶ άντίκρυτά της ἕνα ἄνδρα, ὁμοίως χάλκινον, ὅς τις εἶναι ένδεδυμένος μὲ διπλοΐδα , μὲ πολλὴν εὐκοσμίαν. Καὶ ὀμολογοῦσιν ὅλοι κοινῶς, ὅτι ὁ ἀνδιὰς ἐκεῖνος, ὁμοιάζει καθολικὰ τοῦ Χριστοῦ, ὁποῦ τὸν ἔκαμεν ἡ ἄωθεν γυνὴ μὲ πολλήν της ἔξοδον διὰ εὐχαριστίαν τῆς ἰατρείας της. Καὶ εἰς τοὺς πόδας τῆς στήλης αὐτῆς, φυτρώνει ἕνα χορτάρι θαυμάσιον, καὶ φθάνεις ἔως τὴν ποδιὰ τοῦ ἐνδύματος· τὸ ὁποῖον θεραπεύει πᾶσαν ἀσθένειαν, καὶ ὅσοι ἄῤῥωστοι τὸ ἔφαγαν ἰατρεύθησαν. Ἀλλ’ ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν.
Εἰς ταύτην τὴν Καισάρειαν καθίσας ὁ Οὐλκίων ἐπὶ τοῦ βήματος, ἤφεραν ἔμπροσθέν εἰς ὅλον τὸν λαὸν τὸν Ἅγιον, καὶ κρεμάσαντες αὐτὸν, τὸν ἐξέσχιζάν ἄσπλαγχνα. Τινὲς δὲ ἀπὸ τοὺς περιεστῶτας τὸν ἐσυμπόνουν καὶ ἔκλαιον. Ἀλλὰ τοῦτο ἦτον τοῦ διαβόλου μηχάνημα, διὰ νὰ κάμῃ τὸν Ἅγιον νὰ δειλιάσῃ. Ἀμὴ ἐκεῖνος ἔστεκεν ἀνδρειωμένα, καὶ τοὺς ἐδίδασκε, ταῦτα λέγωντας· Μὴ κλαίετε εἰς ἐμένα, ἀλλὰ μᾶλλον τὴν ἀπώλειαν τῶν ψυχῶν σας νὰ κλαίετε· ἀμὴ ἐγὼ πρέπει νὰ χαίρωμαι εὐφραινόμενος. Ὅτι, καθὼς ὁ γεωργὸς, ὅταν σπέρνῃ τὸ γένημα, διὰ τὴν ἐλπίδα τοῦ θέρους χαίρεται, οὕτω καὶ ταῦτα τὰ πρόσκαιρα κολαστήρια, μοῦ προξενοῦσιν αἰώνιον ἀγαλλίασιν. Ταῦτα εἰπὼν, προσηύχετο πρὸς τὸν Χριστὸν, νὰ τοῦ στείλῃ ἐξ ὕψους βοήθειαν, ὅτι ἔως τὸ βράδυ τὸν ἐκαταξέσχιζαν οἱ ἀχόρταγοι, καὶ ἐφαίνουνταν τὰ κόκκαλά του· αἱ δὲ σάρκες ἐκείτοντο κατὰ γῆς ὤδε κακεῖσε, ἐλεινὸν, φεῦ καὶ ἐξαίσον θέαμα. Μετὰ βίας οὗν αἰσθανόμενοι ὅτι δὲν ἔβλεπον πλέον νὰ τὸν παιδεύοσι, τὸν ἐκατέβασαν μετὰ βίας ἀπὸ τὸ ξύλον, καὶ τὸν έφυλάκωσαν. Ὁ δὲ δεσμοφύλαξ ὀνόματι Τερέντιος, ἦτον τοῦ Ἁγίου φίλος, ὁποῦ τοῦ ἔκαμε πολλὰς χάριτας. Ὅθεν, ἐνθυμούμενος τὴν καλοσύνην, τοῦ ἠτοίμασεν εἰς τὴν φυλακὴν κρυφὰ, ἀπαλὸν στρῶμα μὲ σινδόνας, καὶ τὸν ἐπιμελήθη εἰς ὅσα ἐδύνετο. Ὁ δὲ Βασιλεὺς τῶν Οὐρανίων Δυνάμεων, ἐκατέβη μὲ τοὺς Ἀγγέλους του τὸ μεσόνυκτον νὰ ἐπισκέψη τὸν δοῦλόν του, ὁποῦ διὰ τὴν ἀγάπην του ἔπασχε. Καὶ εὐθὺς ἀνοίχθη ἡ φυλακὴ ἀπὸ λόγου της, καὶ ἔλυσαν οὐ μόνον τοῦ Ἁγίου, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων καταδίκων τὰ σίδηρα. Καὶ τότε, προσκαλοῦσιν αὐτὸν οἱ Ἄγγελοι, λέγοντες· Νεανία, ἀνάβλεψον πρὸς ἡμᾶς. Τότε, ἰδὼν αὐτοὺς, ἠρώτησαν τίνες ἦσαν; Οἱ δὲ εἶπον· Ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ εἴμεσθεν, καὶ μᾶς ἔστειλεν νὰ σὲ χαιρετήσωμεν. Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Ἐὰν εἶσθε τοῦ Χριστοῦ, κὰμετε τὸν Σταυρόν σας καὶ προσκυνήσετε. Οἵ τινες ὑπήκουσαν. Ἔπειτα, εἶπον αὐτω μετὰ τὴν προσκύνησιν· Διατί ἐδίστασες εἰς ἡμᾶς, καὶ δὲν μὰς ἐπίστευσες;
Τότε ὁ Ἅγιος, ὥσπερ νὰ ἤθελε ἀστοχήσει τὰ χθεσινὰ κολαστήρια, ἀπὸ τὸν πόθον ὁποῦ εἶχεν ἵσως νὰ λάβῃ καὶ ἄλλα, διὰ τὸν κύριον, ἀπεκρίνατο· Εἰς τοὺς τρεῖς παῖδας ἔστειλε τοὺς Ἀγγέλους ὁ Κύριος, διατὶ ἐμάχοντο μὲ τὸ πῦρ· καὶ πῶς ἠξιώθηκα ἐγὼ τόσης παρακλήσεως; Ταῦτα μὲν εἶπεν ὡς ταπεινόφρων καὶ μέτριος. Ὁ δὲ Χριστὸς τοῦ ἐφάνη μὲ μορφὴν ἀνθρώπιν0ον, καὶ ἀφήνωντας εἰς αὐτὸν φῶς λαμπρότατον, τὸν ἐῤῥάντισε μὲ νερὸν εἰς τὸ πρόσωπον, καὶ τὴν ἀνέστησε, λαμβάνωντάς τον ἀπὸ τὴν χεῖρα, καὶ λέγει του· Ὄχι πλέον Νεανίας, ἀλλὰ Προκόπιος θέλω νὰ ὀνομάζεσαι. Λοιπὸν ἀνδρίζου, καὶ ἔχε δύναμιν· ὅτι κατὰ τὴν ἐπωνυμίαν ταύτην ἔχεις νὰ προκόψῃς, προκόπτωντας λαὶ προσφέρωντας εἰς τὸν Πατέρα μου ποίμνιον. Ὁ δὲ Ἅγιος, ἀπὸ τὴν χαρά του ἔτρεμε, καὶ πίπτων ἔμπροσθεν τοῦ Δεσπότου τὴν ἀνείκαστόν σου φιλανθρωπίαν, νὰ δυναμώσῃς τῆς ψυχῆς μου τὴν ἀσθένειαν, ὅτι φοβοῦμαι μήπως καὶ δειλιάσω τὰ βάσανα, νὰ κινδυνεύσω εἰς τὴν ὀμολογίαν σου. Λέγει του ὁ κύριος· Μὴ φοβᾶσαι, ὅτι ἐγὼ εἶμαι μὲ τοὺ λόγου σου, ταῦτα εἰπὼν, καὶ ἐμπλήσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θάρσος καὶ ἀγαλλίασιν, ἀνῆλθεν εἰς τοὺς Οὐρανοῦς. Ὁ δὲ Ἅγιος, εὑρέθηκεν ὅλος ὑγιής· καὶ οὐ μόνον πληγὴν δὲν εἶχεν, ἀλλὰ οὕτε κᾄν σημεῖον ἐφαίνετο, ἀμὴ ἔμεινεν ἰσχυρὸς τὴν προτέραν του δύναμιν, ὅτι ἤλπισεν ἐπὶ τὸν Θεὸν, καὶ ἐβοηθήθη, καὶ ἀνέθαλεν ἡ σὰρξ αὐτοῦ, κατὰ τὸν Προφήτην.
Τῇ δὲ ἐπαύριον ἔστειλεν εἰς τὴν φυλακὴν ἄνθρωπον, νὰ ἰδὴ ἐὰν ὁ Νεανίας ἀπέθανεν. Ὁ δὲ Τερέντιος τοῦ εἶπεν ὅσα ἐγράψαμεν· καὶ εἰσελθὼν εἶδε τὸν Ἅγιον ὅλον ὑγιῆ καὶ πασίχαρον· ὅθεν ἔδραμεν εἰς τὸ παλάτιον, καὶ ἐδιηγάτο εἰς ὅλους φανερὰ τὸ θαυμάσιον. Τότε προστάσσει ὁ Ἡγεμὼν νὰ τὸν φέρουσι· καὶ βλέποντές τον ὅλοι ὅλον ὑγιῆ καὶ λάμποντα εἰς τὸ πρόσωπον ὡς τὸν ἥλιον, ἐξεπλάγησαν. Καὶ ἔλεγον πολλοὶ στρατιῶται· Ὁ Θεὸς τοῦ Ἁγίου βοήθει μας. Ὁ δὲ τύραννος, ἐγερθεὶς τοῦ θρόνου, εἶπε πρὸς τὸ πλῆθος, ὡς ἀφρονέστατος· Ἀδελφοί μου, τί παράξενον βλέπετε, καὶ θαυμάζεσθε; Πῶς οἱ φιλάνθρωποι θεοὶ ἐλυπήθησαν τοῦτο τὸν ἀλιτήριον, καὶ τὸν ἐθεράπευσαν; Λέγει τον ὁ Ἅγιος· Φανερὸν εἶναι, πῶς ἐξαναπλάσθηκα· ἀμὴ δὲν ἠξεύρω, τὶς ἔκαμε τοιούτο θαυμάσιον. Πλὴν ἄς ὑπάγωμεν εἰς τὸν ναὸν, νὰ γνωρίσωμεν τὴν ἀλήθειαν. Ὁ δὲ ἀνόητος Ἡγεμὼν ἐχάρη, θαῤῥώντας πῶς ἤθελε νὰ θυσιάση. Καὶ προστάσσει νὰ στολίσουν ὅλον τὸν δρόμον ἀπὸ τὸ παλάτιον ἔως τὸν ναὸν, νὰ στρώσουν τὴν γῆν μὲ πανία λευκὰ, καὶ νὰ φωνάζουν ταῦτα οἱ κήρυκες· Ὁ Νεανίας ὑπάγει εἰς τὸν ναὸν νὰ προσκυνήσῃ τοὺς ἀθανάτους θεοὺς. Ἐσυνάχθη λοιπὸν ἡ πόλις ὅλη χαρούμενη, καὶ ἀπελθόντες εἰς τὸν ναὸν, εἰσῆλθε μόνος ὁ Ἄγιος, λέγων πρὸς τοὺς Ἄρχοντας· Μείνατε ἔξω διὰ νὰ κάμω προσευχὴν μοναχός μου μὲ δάκρυα, νὰ μοῦ συγχωρήσουν οἱ θεοὶ τὴν ὕβριν ὁποῦ τοὺς ἔκαμα, καὶ τότε νὰ ἔλεθετε καὶ ἐσεῖς.
Λοιπὸν, ἔμειναν ἔξω ὅλοι, καὶ κλείσας τὰς θύρας ὁ Ἅγιος, ἐσταμάτησε κατὰ ἀνατολὰς, καὶ ὑψώσας πρὸς τοὺς οὐρανοὺς τὰ αἰσθητὰ καὶ νοητὰ ὅμματα, οὗτως ηὔχετο· Κύριε, Ἰησοῦ Χριστὲ, Υἱὲ Μονογενὲς τοῦ ἀοράτου Πατρὸς, ὁποῦ ἔκτισας ὅλον τὸν κόσμον μὲ ἕνα λόγον ὡς παντοδύναμος, Αὐτὸς καὶ τώρα, ἄπλωσε τὴν παντουργὸν χεῖρά σου, καὶ σύντριψον τὰ μιαρὰ ταῦτα τῶν ψευδωνύμων ἀγάλματα, διὰ νὰ μὴ πλανῶσι τὸ πλάσμα σου, καὶ διὰ νὰ καταισχυνθῇ ὁ Βασιλεὺς μὲ τὸν Ἡγεμόνα, καὶ νὰ γνωρίσουν ὅλοι, ὅτι Σὺ μόνος εἶσαι Θεὸς ἀληθὴς, καὶ Βασιλεὺς αἰώνιος καὶ ἀθάντος. Οὗτως εἰπὼν, ἐτύπωσε τὸν Σταυρὸν εἰς τὸν ἀέρα, καὶ ἀρπάσας ἀπὸ τὴν δεξιὰν τὸν Ἀπόλλωνα, κατέσπασεν αὐτὸν, λέγωντας ταῦτα πρὸς τὰ ἐπίλοιπα· Εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ μου, διαλυθήτε ὅλα, νὰ γένητε ὕδωρ, νὰ φύγετε ἀπὸ τὸν ναὸν τοῦτον ἀνίσχυρα. Τότες, ἔπεσαν ὅλα, τὸν ἀριθμὸν τριάκοντα, καὶ γενόμενα ὕδωρ ἐχύνετο ἀπὸ τὴν πόρταν εἰς τὸ ἔξω. Οἱ δὲ παρεστῶτες ἐξέστησαν, καὶ ἐφώναζαν· Ὁ Θεὸς τῶν χριστιανῶν βοήθει μας. Ἐξόχως δὲ οἱ στρατιῶται τοῦ Ἁγίου, ἥγουν τὰ δύω Νούμερα, μὲ τοὺς δύω Τριβούνους ἐπίστευσαν εἰς τὸν Χριστόν. Τοὺς ὁποίους ἤθελε νὰ θανατῶσῃ ὁ τύραννος, ἀμὴ τοὺς ἀφῆκεν ἔως τὴν ἄλλην ἡμέραν, νὰ συνάξη πολλοὺς στρατιώτας, διατὶ ἐφοβήθη νὰ μὴ τὸν φονεύσουν αὐτοὶ ὡς ἄδικον. Λοιπὸν, ἐπρόσταξε καὶ ἐφυλάκωσαν πάλιν τὸν Ἅγιον. Καὶ τὴν νύκτα ὑπήγασιν οἱ Τριβοῦνοι κρυφὰ μὲ τοὺς στρατιώτας, καὶ τοῦ εἴπασι νὰ τοὺς βαπτίσῃ, ὅτι ἐπίστευσαν εἰς τὸν Χριστὸν ἐξ ὅλης καρδίας των. Ὁ δὲ Ἅγιος ἐχάρη, καὶ παρεκάλεσε τρὸν φύλακα, καὶ τὸν εὔγαλε, τάσσωντας πάλιν νὰ ἐπιστρέψη πρὶν ξημερώσῃ. Καὶ πηγαίνωντας μετ’ αὐτοὺς εἰς τὸν Ἐπίσκοπον, ὅς τις ἐκαλείτο Λεόντιος, τοῦ εἶπε νὰ τοὺς βαπτίσῃ, καθὼς καὶ αὐτὸν ἐβάπτισε πρότερον.
Ὁ γοῦν Ἀρχιερεὺς, ἐκατήχησεν αὐτοὺς, καὶ ἐβάπτισεν ἅπαντας, καὶ τοὺς ἐκοινώνησε τὰ θεῖα Μυστήρια. Ἔπειτα τοὺς ἐπῆγε πάλιν εἰς τὴν φυλακὴν ὁ θεῖος Προκόπιος, καὶ τοὺς ἐδίδασκεν ὅλην τὴν νύκτα ὅσα τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον τὸν ἐφώτιζεν, οὕτω λέγωντας· Ἀδελφοὶ, γινώσκετε καλὰ τίνος Βασιλέως ἐγίνητε στρατιῶται, καὶ ποίας συνθήκας ὡμολογήσατε. Νὰ φυλάξετε λοιπὸν ἀληθινὴν τὴν ὁμολογίαν σας, καὶ νὰ μὴ νικηθῆτε ἀπὸ ὅσα δύνονται νὰ εὐφράνουν, ἤ νὰ λυπήσουν· ἀλλὰ νὰ προκρίνετε τὴν φιλίαν τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἅπαντα· συλλογιζόμενοι, ὅτι ὅλα τοῦτα τὰ πρόσκαιρα κολαστήρια συγκρινόμενα μὲ τὰ μέλλοντα, λογίζονται παραμύθια. Τοῦτο τὸ πῦρ βαστὰ μίαν ὥραν, ἀμὴ τῆς γεέννης εἶναι ἄσβεστον καὶ αἰώνιον. Ὁμοίως καὶ τὰ χαρμόσυνα τούτα πρὸς τὰ αἰώνια τοῦ Παραδείσου εἶναι ὡς ὄνειρα. Ὅτι ἄλλο τίποτε δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ εὐφράνη τὴν ψυχὴν, εἰ μὴ μόνο ὁ Θεὸς, τοῦ ὁποῖου τὸ κάλλος εἶναι ἄῤῥητον, καὶ ἡ δόξα ἀνεκδιήγητος. Ὅτι, εἶναι πανάγαθος, καὶ δίδει εἰς ἐκεῖνους, ὁποῦ τὸν ἀγαπήσουν μεγάλην μακαριότητα, καὶ τόσην ἀπόλαυσιν, ὁποῦ δὲν δύνεται ἀνθρώπινος νοῦς νὰ τὴν καταλάβη πληρέστατα. Αὐτὰ καὶ ἕτερα λέγων ὁ Ἅγιος, ἔθελγε τὰς καρδίας τῶν ἀκουόντων· ὅτι ἦτον χαροποιὸς εἰς τὴν ὅψιν, εἰς τὴν διδαχὴν πρακτικὸς καὶ εἰς τὸν λόγον γλυκύτατος.
Ὅταν οὖν ἐξημέρωσεν, ἔστειλεν ἀνθρώπους ὁ τύραννος νὰ φέρουν τὸν Ἅγιον καὶ τοὺς στρατιώτας εἰς τὸ κριτήριον, καὶ λέγει πρὸς αὐτοὺς μὲ ὄμμα ἄγριον· Ἐμετανοήσετε τὴν χθεσινὴν πλάνην, εἰς τὴν ὁποίαν σᾶς ἔ’»ρηξε τοῦτος ὁ κατάρατος; Οἱ δὲ στρατιῶται, θέλοντες νὰ δείξουν ὅτι δὲν ἔῤῥηξε τὸν λόγον εἰς ταῖς πέτραις, οὔτε εἰς ἀκάνθας ὁ Ἅγιος, ἀλλ’εἰς γῆν καλὴν, ἀπεκρίθησαν· Ποίαν ὠφέλειαν νὰ λάβωμεν ἀπὸ τοιούτους θεοὺς, ὁποῦ τοῦ λόγου τους δὲν ἐδυνήθησαν νὰ φυλάξουν, ἀμὴ τοὺς ἔῤῥηξε ἕνας δέσμιος, καὶ ἠφανίσθησαν; Τίς οὖν ἀπὸ ὅσους ἔχουσιν γνώσιν, θέλει λολαθῆ ποτὲ, νὰ ἀρνηθῆ τὸν ἀληθῆ Θεὸν, ὁποῦ ἔκαμεν ὅλον τὸν κόσμον, νὰ προσκυνήσῃ κωφοὺς καὶ ἀδύνατους θεοὺς ὁ ἀνόητος; Εἰς ταῦτα ἐθυμώθη πολλὰ ὁ τύραννος, καὶ προστάσσει τοὺς δημίους, νὰ τοὺς ἀποκεφαλίσουν ὅλους ἔμπροσθεν τοῦ Μάρτυρος, τὸν ὁποῖον εἴχασι δεμένον μὲ βαρύτατα σίδηρα· καὶ βλέπωντας τοὺς Ἁγίους, πῶς ἕτρεχαν εἰς τὴν σφαγὴν πρόθυμοι, ἔκαμε προσευχὴν διὰ λόγου τους, νὰ τοὺς συναριθμήση ὁ Κύριος μὲ τους λοιποὺς Αὐτοῦ Μάρτυρας. Καὶ τότε, ἦλθε φωνὴ ἀπὸ τοὺς Οὐρανοὺς λέγουσα· Ἐπήκουσεν ὁ Θεὸς τὴν δέησίν σου Προκόπιε. Ἔκοψαν οὖν τὰς κεφαλὰς πάντων ἐκείνων τῶν μακαρίων Στρατιωτῶν, καὶ τῶν δύω Τριβούνων, Νικοστράτου καὶ Ἀντιόχου, εἰς τὰς κβ΄ Μαΐου. Τὸν δὲ Προκόπιον πάλιν ἐφυλάκωσαν ἔως δευτέραν ἐξέτασιν.
Μὲ τὸν ὁποῖον ἔκλεισαν καὶ γυναῖκας Συγκλητικὰς, τὸν ἀριθμὸ δώδεκα, διατὶ ὠμολόγησαν καὶ αὐταὶ τὸν Χριστὸν ἀληθινὸν Θεὸν, εἰς τὸ θέατρον. Τὰς ὁποίας, βλέπων σκυνθρωπὰς ὁ Ἅγιος, ταῖς ἐδίδασκεν ὅλην τὴν νύκτα, νὰ μὴ δειλιάσουν στὰ πρόσκαιρα κολαστήρια, καὶ οὕτως νὰ λυτρωθοῦν ἀπὸ τὰ αἰώνια. Καὶ τόσα ταῖς εἶπεν, ὁποῦ ταῖς ἔκαμε καὶ ἐχαίρουνταν, ἐνδεχόμεναι τὸν θάνατον διὰ νὰ γενοὺν ἀθάναταις. Τὸ πρωΐ προστάσσει ὁ τύραννος, καὶ τὰς ἤφερεν εἰς τὸ θέατρον εἰς ἐξέτασιν· καὶ ἐκεῖ ἦλθεν ἡ μήτηρ τοῦ Μάρτυρος Θεοδοσία, διὰ νὰ ἰδῆ τί θέλουν γένῃ ἔως τὸ ὕστερον. Ὁ γοῦν τύραννος ταῖς ἠρώτησεν, ἐὰν ἤθελαν νὰ θυσιάσουν τοῖς θεοῖς, νὰ ταῖς κάμῃ τιμὴν ὁ ἄτιμος. Αἱ δὲ ἀπεκρίθησαν· ἔχε τὴν τιμὴν τούτην μὲ τοῦ λόγου σου, ἡμεῖς δὲ ἔχομεν τὸν Ἐσταυρωμένον τιμὴν καὶ καυχημα. Τότε προστάσσει νὰ ταῖς κρεμάσουν εἰς ξύλα, νὰ κατακαίουν τὰς πλευρὰς καὶ μασχάλας των. Καταφλεγόμεναι γοῦν ὑπὸ τοῦ πυρὸς, καὶ δεινῶς ὀδυνώμεναι, μὲ τὴν προσευχὴν δὲ ἐλάφρυναν καὶ τὰς ὀδύνας των. Ὁ δὲ ἀχόρταγος δὲν ἐχόρτασεν εἰς ταῦτα, ἀλλὰ προστάσσει νὰ κάψουν καὶ τὰ βυζιά των, λέγωντας· Τάχα, δὲν ἔρχεται ὁ Ἐσταυρωμένος νὰ ταῖς δώσῃ βοήθειαν; Αἱ δὲ Ἁγίαι ἐβόηααν· Καὶ ἐβοήθησε, καὶ θέλει βοηθήσει, καθὼς τὸ γνωρίζουν οἱ φρόνιμοι.
Ὅτι, ἐὰν ἔλειπεν ἡ θεία βοήεθαι, πῶς ἠμπορούσαμεν ἡμεῖς, ὁποῦ εἴμεθα ἀχαμναῖς γυναῖκες, νὰὑπομείνωμεν τόσα δεινὰ κολαστήρια; Εἰς ταῦτα, πάλιν ὁ ἄδικος τύραννος ἐθυμώθη, καὶ τὰς ἐδίκασε νὰ πυρώσουν βόλια, ἤ μπάλαις σιδηραῖς, νὰ ταῖς βάλλουν εἰς τὰς ἀμασχάλαις των. Τούτου γενομένου, ταῖς ἐπεριγέλα πάλιν ὁ ἀφρονέστατος, λέφωντας· Ἔκαυσέ σας τὸ πῦρ, ἤ ἀκόμη δὲν τὸ αἰσθάνεσθε; Αἱ δὲ, ἀπεκρίθησαν· Ἐσένα θέλει καύσει ταλαίπωρε τὸ ἄϋλον πῦρ τῆς κολάσεως, ὁποῦ δὲν σβύνει πώποτε· ἡμεῖς δὲ ὀλίγα φροντίζομεν εἰς ταῦτα τὰ πρόσκαιρα παιδευτήρια, ὅτι ὁ ἀληθὴς Θεὸς καὶ πανάγαθος, παραστέκεται ἄνωθεν, καὶ μᾶς δίδει βοήθειαν. Τὸν ὁποῖον ἐσὺ δὲν ἠμπορεῖς νὰ ἰδῆς, καθὼς ὁ τυφλὸς δὲν βλέπει τὸν ἥλιον.
Εἰς αὐτὰ ὅλα, ἐστέκετο πλησίον ἡ μεγάλη Θεοδοσία, ὡς εἵρηται· καὶ βλέπουσα τόσην καρτερίαν εἰς ἐκείνας τὰς μακαρίας νὰ ὑπομένουν μὲ τόσην ἀνδρείαν τοιαῦτα ἐπίπονα, ἐγέμωσεν ἡ καρδία της θεῖον ἔρωτα, καὶ φωτισθεῖσα ὑπὸ τῆς θείας χάριτος, ἐκατάλαβε τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἔγινε ὅλυ πῦρ, μετασκευασθεῖσα πρὸς τὴν εὐσέβειαν. Ὅθεν ἐξαίφνης εὐθὺς, ἀφῆκε τὴν προτέραν δόξαν, τιμὴν καὶ εὐγένειαν, καταφρονήσασα πᾶσαν σαρκὸς ἡδυπάθειαν, καὶ ἀπόλαυσιν πρόσκαιρον, διὰ νὰ ἐπιτύχη τὸν Χριστὸν, τὸν ὁποῖον ὠμολόγησε Θεὸν ἀληθῇ εἰς τὸ θέατρον, οὕτω λέγουσα· Δούλη εἶμαι καὶ ἐγὼ, τοῦ Ἐσταυρωμένου. Ταύτην ὁ Ἡγεμὼν βλέπωντας, εθαύμασε τὴν ἐξαφνικήν της ἐπίστρεψιν, λέγωντας· Κυρία Θεοδόσια, πῶς ἐπλανέθης, καὶ ἀφῆκες τοὺς πατρώους θεοὺς, καὶ ἄλλαξες τὴν προτέραν εὐσέβειαν; Ἡ δὲ ἀπεκρίνατο· Δὲν έπλανέθηκα, ἀλλὰ μάλιστα ἦμουν πλανεμένη προτήτερα, ἐπειδὴ δὲν ἐγνώριζα τὸν ἀληθῆ Θεὸν, ὁποῦ ἔκαμεν ὅλον τὸν κόσμον, ἀλλ’ ἐπροσκύνουν ἀναίσθητα πράγματα.
Ἰδὼν ὁ Ἄρχων τὸ στεῤῥὸν τῆς ὀμολογίας της, τὴν ἐφυλάκωσεν ἀντάμα μὲ ταῖς ἄλλαις. Ἦτις ἐφίλει τὰς πληγὰς αὐτῶν μὲ πολλὴν εὐλάβειαν, καὶ ταῖς ἐμακάριζε, καὶ τὰς ἐπιμελεῖτο μὲ τροφὰς καὶ ἐνδύματα, καὶ μὲ ἰατρικὰ διάφορα, ἐπειδὴ ἤξευρε τὴν ἰατρικὴν τἐχνην καλώτατα. Ταύτην ἰδὼν ὁ Προκόπιος, ἠγαλλίασεν ἡ ψυχή του, καὶ τὴν ἠρώτησε τίς ἦτον αἰτία, καὶ ἠλλοιώθη ταύτην τὴν θείαν ἀλλοίωσιν. Ἡ δὲ άπεκρίνατο· Ἡ θαυμάσιος καρτερία, καὶ μεγάλη ὑπομονὴ τούτων τῶν μακαρίων γυναικῶν, μὲ ἔκαμε νὰ καταλάβω τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἔβαλα εἰς τὸν νοῦν μου, ὅτι ἡ ἀχαμνὴ φύσις τῆς θήλεως, δὲν ἐδύνετο ἀπὸ λόγου της νὰ ὑπομείνη τόσα δεινὰ κολαστήρια, ἐὰν δὲν ἐβοήθα ἀοράτως δύναμις ἄῤῥητος. Αὐτὸ μὲ ιεκαμε νὰ πιστεύσω καὶ ἐγὼ εἰς τὸν Χριστὸν, γλυκύτατόν μου τέκνον. Ὁ δὲ Ἅγιος τὴν ἐπαίνεσε εἰς τοῦτο πολλὰ, καὶ τὴν εὐχαρίστησεν. Ἔπειτα, τὴν ἐπῆγεν εἰς τὸν Ἐπίσκοπον, καὶ τὴν ἐτελείωσε χριστιανὴν μὲ τὸ Ἅγιον Βάπτισμα. Καὶ ὑποστρέψαντες εἰς τὴν φυλακὴν, ἐδίδασκεν αὐτὴν καὶ ταῖς ἄλλαις ὁ Ἅγιος, νὰ ὑπομένουν ἀνδρείως τὰ κολαστήρια. Μετὰ ταῦτα, τὰς ἤφεραν εἰς τὸν Ἡγεμόνα· καὶ λέγει πρὸς τὴν Θεοδοσία ὁ ἀνόσιος· Βλέπεις πῶς σὲ σπλαγχνίζομαι, καὶ δὲν σὲ παιδεύω. Μετανόησον οὖν καὶ σὺ, καὶ παρακάλεσον τοὺς θεοὺς, μὰ σοῦ συγχωρήσουν. Ἡ δὲ ἀπεκρίνατο· Δὲν ἐντρέπεσαι νὰ ὀνομάζεις θεοὺς τὰ κωφὰ καὶ ἀναίσθητα εἴδωλα;
Ὁποῦ νὰ γένης καὶ σὺ τούτων ὅμοιος. Τότε προστάσσει ὁ ἄδικος δικαστὴς νὰ δέρνουν τὸ στόμα της, καὶ νὰ τὴν τανύσουν γυμνὴν, νὰ τὴν ῥαβδίζουν ἄνδρες τέσσαρες, καὶ νὰ καταξεσχίζουν τὰς πλευράς της μὲ σιδηροὺς ὄνυχας. Τούτων γενομένων, ἐδάκρυσαν αἱ ἄλλαις γυναῖκες ἀπὸ συμπάθειαν, ὅταν εἴδασι τὰ αἵματα πῶς ἔτρεχαν ἀπὸ τὰς πλευράς της ὡς ῥύακες, καὶ ἔκαμαν πρὸς τὸν Κύριον δέησιν, νὰ τῆς δώσῃ βοήθειαν. Ὁ δὲ τύραννος, ἐπρόσταξε νὰ δέρνουν μὲ μολύβδιναις μπάλαις τὰς σιαγόνας των, διὰ νὰ μὴξ προσεύχωνται. Ἔπειτα, βλέπωντας πῶς ἐνικᾷτο αὐτὸς ὑπ’ αὐτῶν περισσότερον, καὶ ἐκινδύνευε μὲ τὴν ὑπομονὴν τῶν γυναικῶν, νὰ ἐπιστρέψουν καὶ ἄλλοι εἰς τὴν εὐσέβειαν, δίδει κατ’ αὐτῶν τὴν τελευταίαν ἀπόφασιν, νὰ ταῖς δέσουν ὅλαις μὲ μίαν ἄλυσσον καὶ νὰ κόψουν τὰς κεφαλὰς αὐτῶν. Αἵ τινες ἔχαιρον, καὶ ἔτρεχον εἰς τὸν θάνατον μὲ φαιδρὸν καὶ ἀγαλλιώμενον πρόσωπον· διατὶ ἤξευραν πῶς εὐγένασιν ἀπὸ τὰ λυπηρὰ τῆς παρούσης ζωῆς, καὶμὑπήγεναν εἰς τὰ χαρμόσυνα καὶ εὐφρόσυνα, νὰ συμβασιλεύσουν μὲ τὸν οὐράνιον Νυμφίον Χριστὸν, αιώνια. Ὅταν οὖν ἔφθασαν εἰς τὸν τόπον τῆς καταδίκης, ἔκλιναν τὰς κεφαλὰς χαίρουσαι, καὶ δέχονται τὸ μακάριο τέλος εἰς τὰς κθ΄ Μαΐου.
Εἰς ὁλίγας ἡμέρας, προστάσσει ὁ Ἄρχων νὰ φέρουσι τὸν Προκόπιον, καὶ λέγει του· Δὲν ἐχόρτασες, ὁποῦ ἀπώλεσες τόσας ψυχάς; Καὶ ὁ Ἅγιος· Δὲν ταῖς ἀπώλεσα, ἀλλὰ μάλιστα ἀπὸ τὴν ἀπώλειαν ταῖς λύτρωσα. Τότε κελεύει νὰ τοῦ ξεσχίζουν μὲ σιδηρὰ ὀνύχια τὸ πρόσωπον. Καὶ οἱ μὲν δήμιοι ἐξέσχιζαν τὰς σάρκας του ὡς θηρία ἄγρια· ὁ δὲ Ἅγιος ἔστεκε καρτερικῶς, ὑποφέρων τὰς πληγὰς, ὥσπερ νὰ ἦτον λίθος, ἤ σίδηρος· καὶ ἔτρεχαν τὰ αἵματα, καὶ τὴν γὴν ἐκοκκίνιζαν, ἀμὴ στεναγμὸς ποσῶς δὲν ἠκούετο. Τότε, πάλιν τὸν ἔδειραν εἰς τὸν αὐχένα μὲ μολύβια. Ἔπειτα, τὸν ἐφυλάκωσεν, ἔως νὰ συννοηθῇ ὁ ἀνόντος, ποίαν ἄλλην νὰ τοῦ δώσῃ χαλεπωτέραν βάσανον. Ἀλλὰ, ὁ μὲν Ἅγιος προσηύχετο εἰς τὴν φυλακὴν, νὰ στερεώσῃ ὁ Θεὸς τὴν εὐσέβειαν, καὶ νὰ τελειώσῃ, καὶ αὐτὸς τὴν ὁμολογίαν του.
Ὁ δὲ Οὐλκίων, ἀπὸ τὴν λύπην καὶ τὴν αἰσχύνην του, πῶς δὲν ἐδύνετο νὰ νικήσῃ τὸν Ἅγιον, ἐθερμάνθη· ἤ νὰ ἦτον καὶ ἀπὸ τὸν Θεὸν ἡ πληγὴ, νὰ παιδεύσῃ τὸν ἄδικον δίκαια. Ὅθεν οὕτω κακῶς ὁ κακὸς ὀδυνώμενος, ἐξέψυξεν ὁ τρισάθλιος. Ἔχωντας οὖν ἄδειαν εἰς τὴν φυλακὴν ὁ Ἅγιος, ἐδίδασκε τοὺς προσερχομένους ἄοκνα, καὶ ηὔξανεν ἡ εὐσέβειαν· ὅτι, οὐ μόνον λόγια ἔλεγεν, ἀλλὰ καὶ θαύματα ἐτέλεσεν ἄπειρα, θεραπεύων πᾶσαν ἀσθένειαν, καὶ διώκων ἀκάθαρτα πνεύματα· ὄχι μὲ πολυκαιρίαν, ἤ βότανα, ἀλλὰ μόνον τὸ σημεῖον τοῦ Σταυροῦ ἐχάραττεν εἰς τὸν πάσχοντα, καὶ παρευθὺς ἡ ἀσθένεια ἠφανίζετο, καὶ τὰ δαιμόνια ἔφευγον. Μετὰ δὲ τὸν θάνατον τοῦ Οὐλκίωνος, ἐψήφισεν ὁ Βασιλεὺς εἰς τὴν Παλαιστίνην ἕτερον ἔπαρχον, Φλαβιανὸν ὀνομαζόμενον, ὅς τις ἦτον καὶ αὐτὸς ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν, ὁμότροπος τοῦ προτέρου εἰς τὴν τῆς ψυχῆς ἀγριότητα καὶ δολιότητα. Καὶ ὡς ἔφθασεν εἰς τὴν Καισάρειαν, τοῦ ἀνέφεραν διὰ τὸν Ἅγιον οἱ Ἔλληνες. Καὶ παρευθὺς, ἐπρόσταξε νὰ τὸν φέρουσι, καὶ ἐρωτήσας αὐτὸν πῶς ὠνομάζετο, ἀπεκρίνατο· Χριστιανὸς εἶμαι τὸ κυριώτερον, καὶ καλοῦμαι Προκόπιος, τὸ ὁποῖον ὄνομα δὲν μοὺ τὸ ἔδωκε τινὰς ἄνθρωπος, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ Κύριος καὶ Δεσπότης μου. Καὶ ὁ Φλαβιανὸς· Δὲν ἠξεύρεις, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἐπρόσταξεν, ὅστις δὲν προσκυνεῖ τοὺς θεοὺς, νὰ λαμβάνη ἐπόδυνον θάνατον; Ἀμὴ πιστεύεις εἰς ἕνα, ὁποῦ ἐγεννήθη ἀπὸ γυναῖκα, καὶ τὸν ἐσταύρωσαν; Εἶναι πρέπεον νὰ προσκυνῆται ὁ τοιοῦτος (ὦ Ἥλιε), ὡς Θεὸς, ὁποῦ κατεκρίθη εἰς θάνατον; Λέγει του ὁ Ἅγιος· Ἔπρεπέ σου, ὦ Ἡγεμὼν, νὰ γνωρίζης, ὅτι ἔνας Θεὸς εἶναι μόνον, ὁποῦ ὅλον τὸν κόσμον ἐδημιούργησε, καὶ νὰ μὴν ὀνομάζῃς πολλοὺς θεοὺς ἀφρονέστατα, τοὺς ὁποίους περιπαίζουν οἱ φιλόσοφοί σας, καὶ τοὺς κατακρίνουν εἰς τὰ γνωστικὰ των συγγράμματα! Καὶ ἄν θέλῃς νὰ σοῦ τὸ ἀποδείξω μὲ ταῖς μαρτυρίαις αὐτῶν, τοῦ Ἐρμοῦ λέγω, τοῦ Ἀριστοτέλους, τοῦ Πλάτωνος, καὶ ἄλλων πολλῶν διδασκάλων σας, οἱ ὁποῖοι ὁμολογοῦσιν ὄχι πολλοὺς, ἀλλ’ ἕνα καὶ μόνον Θεὸν ἀθάνατον. Ὁμοίως καὶ διὰ τὸν Χριστὸν, τὸν ὁποῖον εἶπες ὡς ὄνειδος πῶς ἐγεννήθη ἐκ γυναικὸς, καὶ τὸν ἐσταύρωσαν, ἐὰν θέλῃς νὰ ἀκούσῃς τὸ μέγα τοῦτο Μυστήριον, δός μοι καιρὸν, καὶ μακροθύμησον, νὰ σοῦ διηγηθῶ ἐπιμελέστατα. Αὐτὰ τὰ ἀληθινὰ τοῦ Ἁγίου λόγια, ἐνόμισε ὁ ληρώδης λήρους, καὶ λέγει του ὀργιζόμενος· Ὅποιος ὑπῆγεν εἰς τοὺς οὐρανοὺς, καὶ τοῦ ἔδωσαν τὰ κλειδιὰ ἐκείνης τῆς μακαριότητος, αὐτὸς εἶναι ἄξιος νὰ ἐξηγεῖται τὰ θεῖα πράγματα. Ἀμὴ ἐσὺ, κᾴμε ἐκεῖνο ὁποῦ προστάσσω· προσκύνησον τοὺς θεούς. Εἰ δὲ γίνωσκε, ὅτι τόσα κολαστήρια σοὺ θέλω δώσει, ὁποῦ νὰ τὸ κάμῃς καὶ στανικῶς σου ὕστερον.
Λέγει τον ὁ Ἅγιος· Ἐπειδὴ λοιπὸν δὲν θέλεις νὰ γνωρίσῃς τὸν ἀληθῇ Θεὸν, καὶ γίνεσαι τυφλὸς μὲ τὸ θελημά σου, σφάζε, μαγέρευε, καὶ τρῶγε ἀνθρώπια κρέατα, ὅτι ἐγὼ δὲν προσκυνῶ λίθους, καὶ χειροποιητὰ εἴδωλα, ἀλλὰ μόνον Χριστὸν τὸν ἀληθῆ Θεὸν σέβομαι. Αὐτὰ καὶ ἄλλα πλείονα λέγων ὁ Ἅγιος, ἤλεγξε τὸν δόλον τῶν εἰδώλων ἀδόλως καὶ ἀληθέστατα. Ὅθεν, ἐθυμώθη ὁ τύραννος, καὶ μὴ ὑποφέρων τὴν πολλὴν αὐτοῦ παῤῥησίαν καὶ εὔτολμον, ἐπρόσταξεν ἕνα στρατιώτην ὀνόματι Ἀρχέλαον, νὰ θανατώσῃ μὲ τὸ σπαθὶ τὸν Ἅγιον, καθὼς ἐκεῖνος ἐπλήγωσε μὲ τὸ ξίφος τῶν λόγων του πρότερον. Τρέχωντας οὗν ὁ Ἀρχέλαος νὰ τὸν θανατώσῃ, παρευθὺς ὅταν ἐσήκωσεν τὴν σπάθην (ὤ τοῦ θαύματος) ἐξηράνθη ἡ χέρα του· καὶ πίπτωντας εἰς τὴν γῆν, ἐξέψυξεν· ὅθεν, ἐξεπλάγησαν ἅπαντες. Ὁ δὲ ψυχοβλαβὴς Φλαβιανὸς ἐθυμώθη χειρότερα, κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὅφεως, καὶ δένωντας τὸν Μάρτυρα χεῖρας καὶ πόδας μὲ σίδηρα, τὸν ἐφυλάκωσαν ἔως ἄλλην ἐξέτασιν. Ἀλλ’ αὐτὸς, καὶ οὗτω σιδηροδέσμιος, δὲν ἁμέλει, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν γῆν κοιτώμενος ηὔχετο, εὐχαριστῶντας τὸν Κύριον, κοινῶς πρῶτον διὰ ὅλην τὴν ἀνθρωπότητα, ὁποῦ μᾶς ἐλύτρωσεν ἀπὸ τὴν προπατορικῆν ἁμαρτίαν μὲ τὸ ἑκούσιον πάθος του, ἔπειτα πάλον ἐδέετο νὰ τὸν ἀξιώσῃ νὰ τελειώσῃ καλῶς τὸ Μαρτύριον. Καὶ οὗτως ἤκουσε φωνὴν, ὁποῦ τὸν ἐσυναγώνιζε, καὶ ἐπαρακίνα πρὸς τὸ Μαρτύριον.
Καὶ μετὰ ἔξη ἡμέρας τὸν ἔφεραν εἰς τὸ κριτήριον· πρὸς τὸ ὁποῖον εἶπε ταῦτα ὁ τύραννος· Πρὶν ἀναλώσω τὰς σάρκας σου, ὑπάκουσον εἰς τὸ θέλημά μου. καὶ ὁ Ἅγιος· Ἐδὼ εἶναι τὸ κορμί μου, καὶ καταξέσχιζε, καὶ δέρνετο, διὰ νὰ θεραπεύσῃς τοὺς ὁμοίους σου δαίμονας. Λέγει τον ὁ Ἄρχων· Μὲ ταύτας τὰς ὕβρεις, ὁποῦ μοῦ λέγεις, μὲ παροργίζεις χειρότερα, καὶ μὲ παρακινεῖς νὰ σοῦ δώσω πολλὰ κολαστήρια· καὶ μὴ θαῤῥεῖς, ὅτι διατὶ ἐθανάτωσες μὲ ταῖς μαγείαις σου τὸν Ἀρχέλαον, νὰ γλυτώσῃς ἀπὸ τὰς χεῖράς μου φλύαρε. Ταῦτα εἶπὼν, ἐπρόσταξε νὰ τὸν τανύσουν εἰς τὴν γῆν, καὶ νὰ τὸν δέρνουν τέσσερες ἀνδρειωμένοι μὲ ὠμὰ βούνευρα· ἔπειτα, νὰ βάλλουν εἰς τὴν ῥάχην του πυρωμένα κάρβουνα. Ὁ δὲ Ἅγιος οὐ μόνον δὲν ἐσυλλογίζετο τὰς βασάνους, ἀλλὰ καὶ τὸν Ἡγεμόνα ἐξύβριζε, λέγωντας· Υἱὲ ἀνομίας, καὶ ὕλη πυρὸς τὴς αἰωνίου κολάσεως, κόλασον τὰς σάρκας μου, ὅτι ἄλλο δὲν ἐπιθυμῶ, ἐι μὴ μόνον νὰ βασανισθῶ διὰ τὸν Δεσπότην μου. Ταῦτα τοῦ Μάρτυρος λέγοντος, ἐδαιμονίζετο ὁ φρενοβλαβὴς Φλαβιανὸς χειρότερα, καὶ κατ’ αὐτοὺ ἐθυμώνετο.
Ὅθεν, ἡτοίμαζε πῦρ εἰς τὸ πῦρ, καὶ κακὸν εἰς τὸ κακὸν ὁ κάκιστος. Καὶ προστάσσει νὰ πυρώσουν σούβλαις, νὰ κατακαίουν τὰ ξεσχισμένα μέλη του, καὶ νὰ τοῦ βάνουν ἅλας εἰς ταῖς πληγαῖς. Ἔπειτα πάλιν, μὲ ἄλλαις σούβλαις νὰ κατακεντοῦσιβν ὅλα τὰ μέλη του. Ταῦτα ὅλα τὰ ἐπόδυνα πάσχων ὁ Ἅγιος γενναίως καὶ ἀνδρικώτατα, ἐμυκτήριζεν τὰ εἴδωλα. Ὅθεν, ὁ ἀχόρταγος τύραννος, ηὗρεν ἄλλην νέαν μηχανὴν κολάσεως, ὁ ἀκόλαστος καὶ πολυμήχανος. Ἤγουν, ἡτοῖμασαν ἕναν βωμὸν, καὶ ἔβαλαν εἰς αὐτὸν ἀναμμένα κάρβουνα, καὶ εἰς τὴν δεξιὰν χεῖρα τοῦ Μάρτυρος ἔβαλαν λιβάνι, καὶ ἐκρατοῦσαν βιαίως μὲ τινὰ σίδηρα ἐπάνω εἰς τὸν βωμὸν, ὅπου εἴχασι τὰ κάρβουνα, διὰ νὰ ῥήξῃ εἰς αὐτὰ τὸ λιβάνι, μὴ ὑποφέρων τὴν καῦσιν τοῦ πυρός· νὰ φανῇ πῶς ἐθυσίασεν εἰς τὰ εἴδωλα. Ὁ δὲ Ἅγιος ἐσταμάτησε τὴν χεῖρα ἀκίνητον, ἔως ὅτου (ὤ τῆς καρτερίας καὶ γενναιότητος) ἐκαταναλώθη ἀπὸ τὴν φωτίαν ἡ χέρα του· καὶ αὐτὸς, ἐκύταζέ τον, καὶ δακρύσας ἐστέναξεν, ὄχι διὰ μικροψυχίαν, ἀλλὰ πρὸς εὐχαριστίαν, λέγωντας· Ἐκρότησας τῆς χειρός τῆς δεξιᾶς μου, καὶ ἔθου τόξον χαλκοῦν τοὺς βραχίονάς μου, καὶ ἔδωκάς μοι ὑπερασπισμὸν σωτηρίας, καὶ ἡ δεξιά σου ἀντελάβετό μου. Ὁ δὲ ἄδικος δικαστὴς, ἐθαύμαζεν τὴν ἀνδρείαν τοῦ Ἁγίου, καὶ λέγει του· Επειδὴ εἶπες πῶς δὲν αἰσθάνεσαι κολαστήρια, διατὶ ἐστέναξες ἀπὸ τώρα καὶ εὔγαλες δάκρυα; Καὶ ὁ Ἅγιος· Μὴ νομίσῃς πῶς ἐνικήθηκα ἀπὸ τὸν πόνον τῆς σαρκὸς καὶ ἐδάκρυσα, δακρύων, ἀληθῶς ἄξιε. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτό μου τὸ σῶμα εἶναι πηλὸς, καὶ ὁ πηλὸς ὅταν πλησιάσῃ τοῦ πυρὸς εὐγένει νερὸν, λοιπὸν οὕτω συνέβη καὶ εἰς τὴν σάρκα μου, ἀμὴ τὸ περισσότερον ἐδάκρυσα διὰ τὴν ἀγνωσίαν σου καὶ ἀπώλειαν, πῶς ἀφήνεις τὸν ἀληθῆ Θεὸν, καὶ προσκυνεῖς δαίμονας, διὰ νὰ θεραπεύσῃς Βασιλέα πρόσκαιρον· διὰ τὴν ὁποίαν αἰτίαν σὲ καρτερεῖ πῦρ αἰώνιον.
Τότε, μετὰ τὴν φρικτὴν αὐτὴν βάσανον, ἐπινοεῖται πάλιν ἄλλην χαλεπωτέραν ὁ παράνομος. Καὶ κρεμάσαντες ἀπὸ τὰς χεῖρας τὸν Ἅγιον, ἔδεσαν δύω λίθους βαρεῖς εἰς τοὺς πόδας του, διὰ νὰ κατασπαθῶσι, καὶ νὰ χωρίσουν ὅλαις αἱ ἀρμονίαις του. Καὶ ἰδὼν ὅτι ἐνίκησε καὶ ταύτην ὁ ἀήττητος, ἐπρόσταξε νὰ καὺσουν σφοδρῶς μίαν κάμινον, νὰ τὸν ῥῆξουν μὲσα οἱ δήμιοι· καὶ ὅταν τὸν ὑπῆγαν εἰς τὸ στόμα τῆς παμαφλαζούσης καμίνου, ἔκαμε τὸν Σταυρόν του, καὶ ὑψώσας τὰς χεῖρας, ἡ φλὸξ ἐσκόρπισεν ἔξωθεν, καὶ ἔκαυσεν ὅσους ἔφθασεν. Οἱ δὲ ὁρώντες Ἔλληνες ἐτρόμαζαν, τοσαῦτα θαυμάσια βλέποντες· καὶ φοβούμενοι μὴ πάθωσι καὶ αὐτοὶ τὰ ὅμοια, ἐφώναζαν· Ἄς θανατωθῇ ὁ μάγος, νὰ μὴ κιμδυνεύσῃ ἡ Πόλις ὅλη ἀπὸ ταῖς γοητείαις του. Ὁ δὲ τύραννος ἐφοβήθη καὶ αὐτὸς, θαυμάζωντας. Πλὴν, τότε μὲν ἐφυλάκωσεν αὐτὸν εἰς τὸ Πραιτώριον· καὶ εἰς ὁλίγας ἡμέρας, μὴν ἔχωντας πλέον ἄλλην ἐλπίδα εἰς τὸν ἅγιον, ἔγραψε κατ’ αὐτοῦ τὴν τελευταίαν ἀπόφασιν, νὰ κόψουν τὴν μακαρίαν αὐτοῦ κεφαλὴν ἔξω τῆς πόλεως. Φθάνωντας οὖν εἰς τὸν τόπον τῆς καταδίκης ὁ δίκαιος, ἐζήτησε χάριν ἀπὸ τὸν φονέα, νὰ τὸν ἀφήσῃ ὁλίγην ὥραν, νὰ κάμῃ πρὸς τὸν Κύριον δέησιν. Καὶ σταματήσας κατὰ ἀνατολὰς, ὕψωσε πρὸς οὐρανὸν τὰ ὄμματα, καὶ παρεκάλεσε τὸν Θεὸν, νὰ φυλάξῃ τὴν πόλιν ἀπὸ τὰς ἐπιβουλὰς τοῦ δαίμονος, νὰ φωτίσῃ τοὺς πολίτας ὅλους νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὴν εὐσέβειαν, νὰ θεραπεύσῃ τοὺς ἀσθενεῖς, νὰ βοηθήσῃ τῶν πενήτων, καὶ ἄλλα παρόμοια. Καὶ τέλος πάντων ἔκαμε δέησιν διὰ ὅσους τὸν ἑορτάσωσι, νὰ τοὺς λυτρώνῃ ἀπὸ ὅλα τὰ λυπηρὰ, καὶ νὰ τοὺς ἀξιώσῃ τῆς Βασιλείας Του. Ταῦτα εὐξάμενος, ἤκουσε φωνὴν οὕτω λέγουσαν· Εἰσηκούσθη ἡ δέησίς σου Προκόπιε, καὶ θέλουν πληρωθῇ ὅσα ἐζήτησες. Ἐλθὲ τοίνυν ἴνα λάβῃς τὸν ἡτοιμασμένον σοι στέφανον, ὡς κληρονόμος τῆς οὐρανίου μακαριότητος. Ταῦτα ἀκούσας, ἔκλινε τὸν αὐχένα πρόθυμος, καὶ ἔκοψαν τὴν Ἁγίαν αὐτοῦ Κεφαλὴν, εἰς τὰς η΄ τοῦ Ἰουλίου. Καὶ ἡ μακαρία του ψυχὴ ἀπῆλθεν εἰς τὰ οὐράνια· τὸ δὲ τίμιον αὐτοῦ λείψανον ἔκλεψαν τὴν νύκτα τινὲς φιλόχριστοι, καὶ τυλίξαντες εὐλαβῶς μὲ μύρα καὶ ἀρώματα, τὸ παντὸς ἀρώματος εὐωδέστερον, τὸ ἔβαλαν εἰς τόπον ἐπιτήδειον, εἰς δόξαν Πατρὸς, Υἱοῦ, καὶ Ἁγίου Πνεύματος, τὴς μιᾶς καὶ ἀληθοῦς Θεότητος, ἦ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ, καὶ προσκύνησις. Ἀμήν.
πηγή: voutsinasilias.blogspot.gr
[Ὑπὸ Ἀγαπίου μοναχοὺ τοῦ Κρητός].
Βασιλεύωντας ὁ ἀσεβέστατος Διοκλητιανὸς, ἦτον ἄγριος πολλὰ κατὰ τῶν χριστιανῶν, καὶ δεινότατος πολέμιος. Ὅτι ἄλλον σκοπὸν δὲν εἶχασιν ὅλοι οἱ Ἡγεμόνες και Ἄρχοντες, εἰμὴ μόνον νὰ ξεριζώσουν τὴν εὐσέβειαν, καὶ νὰ ἀφανίσουν τοὺς χριστιανοὺς οὁ ἄχρηστοι. Ἐπειδὴ ὁ παράνομος Ἀυτοκράτωρ ἔστειλεν εἰς ὅλην τὴν οἰκουμένην προστάγματα, ὁποῦ ἔγραφαν εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς, νὰ βάλουν πολλὴν ἐπιμέλειαν εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν.
Ἔξόχως δὲ, ἔγραψε δόγμα κατὰ τῆς πόλεως Αἰλιέων, ταῦτα λέγωντας· Βασιλεὺς Μέγας Αὐτοκράτωρ Διοκλητιανὸς, προστάσσω ὅλους ἐκείνους, ὁποῦ μοῦ ὑποτάσσονται, νὰ σπουδάζουν ἐπιμελῶς νὰ θεραπεύσουν τοὺς μεγάλους καὶ ἀνικήτους θεοὺς, νὰ τοὺς κτίζουν ναοὺς, νὰ τοὺς ἑορτάζουν, καὶ νὰ τοὺς θυσιάζουν καθ’ ἑκάστην ἐνώπιον παντὸς τοῦ λαοῦ μὲ παῤῥησίαν τὴν πρέπουσαν. Καὶ ὅσοι δὲν ὑποταχθοῦν εἰς τοῦτο τὸ πρόσταγμα, νὰ λαμβάνουν κακὸν καὶ ἐπόδυνον θάνατον. Ὅσοι δὲ πάλιν φανοῦσι πρὸς ἡμᾶς, καὶ πρὸς τοὺς θεοὺς εὐγνώμονες, νὰ ἀπολαμβάνουν πολλὰς δωρεὰς καὶ χάριτας.
Ταύτα γράψας ὁ τύραννος, ἔστειλε τὸν Μαξιμιανὸν εἰς τὰ ἔθνη, ὁποῦ εἶναι ἀπὸ ἐκεῖθεν τῶν Ἄλπεων, καὶ τὸν Γαλλέριον κατὰ Περσῶν. Αὐτὸς δὲ, συνάξας τοὺς δυνατωτέρους στρατιώτας, ἀνεχώρησεν ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Αἴγυπτον, ὅπου εἶχε πόλεμον μὲ ἕνα ἀνδρειωμένον, Ἄχιλλέα ὀνόματι, ὁ ὁποῖος ἐγύρευε νὰ γένῃ Βασιλεὺς μὲ τυραννίαν, ἀλλὰ ὁ Διοκλητιανὸς τὸν ἐνίκησεν. Ἔπειτα, ἐρχόμενος εἰς τὴν Ἀντιόχειαν, ἔμαθεν ὅτι οἱ περισσότεροι ταύτης τῆς πόλεως ἐπίστευσαν εἰς τὸν Χριστὸν, καταφρονοῦντες τὰ εἴδωλα. Οὕτω γράφει καὶ ὁ θεηγόρος Λουκᾶς εἰς τὰς Πράξεις τῶν Ἀποστόλων· ὅτι πρότερον ἀπὸ ὅλαις ταῖς χώραις, ὠνομάσθη Θεὸς ὁ Χριστὸς εἰς τὴν Ἀντιόχειαν. Ταῦτα καὶ ὁ Διοκλητιανὸς ἀκούσας, ἐθυμώθη πολλὰ ὁ ἀνόητος. Ἀμὴ δὲν ἠθέλησε νὰ κάμη τότε παρευθὺς εἰς τοῦτο ἐξέτασιν, διατὶ εἶχε πόθον νὰ ὑπάγῃ πρότερον εἰς τὴν Δάφνην· νὰ προσκυνήσῃ τὸν Ἀπόλλωνα, τοῦ ὁποίου ἐθυσίασεν ὁ μωρὸς καὶ ἄγνωστος βόδια χίλια. Ἔπειτα, στρέφωντας εἰς τὴν πόλιν, ἤγουν τὴν Ἀντιόχειαν, τὸν ὑποδέχθησαν μὲ πολλὴν τιμὴν ἅπαντες· ἐπειδὴ ὡς Βασιλεὺς, ὁποῦ ἦτον, δὲν ἐβόλει, πάρεξ νὰ κάμουν τὰ πρέποντα.
Εἰς ταύτην τὴν πόλιν τῆς Ἀντιοχείας, ἦτον μία εὐγενὴς γυνὴ, Θεοδοσία ὀνόματι, Συγκλητικὴ τὸ ἀξίωμα, ἀπὸ ταῖς πρώταις ἀρχόντισσες τῆς πόλεως, ἥτις εἶχεν πλοῦτον πολὺν, καὶ ἕνα υἱὸν νέον, Νεανίαν καλούμενον, ἀμὴ ἦτον χήρα, καὶ ἐπροσκύνει τὰ εἴδωλα. Ὁ δὲ ἀνὴρ αὐτῆς ἐκαλεῖτο Χριστοφόρος εἰς τὴν πράξιν καὶ εἰς τὸ ὄνομα, καὶ ἀπέθανεν εἰς τὴν εὐσέβειαν. Ἀμὴ ὁ Νέος ἀνεθράφη, καὶ ἐδιδάχθη ἀπὸ τὴν μητέρα μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ πατρὸς· ὅθεν ἐπίστευε καὶ αὐτὸς εἰς τὰ εἴδωλα, καθὼς αὐτὴ τοῦ ἐρμήνευσεν. Ἔχουσα γοῦν πόθον ἡ Θεοδότη νὰ τιμήση ὁ Βασιλεὺς τὸν υἱὀν της, ὑπῆγεν εἰς αὐτὸν, καὶ τοῦ ἔδωκε χρυσίον ἄμετρον, καὶ τὸν ἐπαρεκάλεσε νὰ τοῦ δώσῃ μεγάλον Ὀφφίκιον. Ὁ δὲ Διοκλητιανὸς, ἐξετάζωντας ἀκριβῶς τὸν Νεανίαν, καὶ βλέποντας πῶς ἦτον περίσσα φρόνιμος καὶ γραμματισμένος εἰς τὴν Ἐλληνικὴν παίδευσιν· καὶ ὅτι δὲν ἐπροσκύνει τὸν Χριστὸν, ὡς ὁ πατέρας του, ἀλλ’ εἶχεν εἰς τὰ ἄψυχα ξόανα πολλὴν εὐλάβειαν, ἐπῆρε τὰ ἀργύρια ἀπὸ τὴν μητέρα του, καὶ τὸν ἐχειροτόνησε Δοῦκα εἰς ὅλην τὴν Ἀλεξάνδρειαν. Εἰς τὴν ὁποίαν τὸν ἔστειλε, καὶ τοῦ ἔδωσε συνοδίαν στρατιωτῶν δύω Νούμερα· προστάσσωντάς τον, ὅσους χριστιανοὺς εὕρη, καὶ δὲν ἀρνηθοῦν τὸν Ἐσταυρωμένον, πρῶτον μὲν νὰ πέρνῃ ὅλα των τὰ πράγματα καὶ ὑπάρχοντα, ἔπειτα μὲ πολλὰ κολαστήρια νὰ τοὺς δίδη πικρὸν καὶ ἐπόδυνον θάνατον. Ἀπερχόμενος οὗν ὁ Νεανίας μὲ ὅλον τὸ πλῆθος ἐκεῖνο τῶν στρατιωτῶν πρὸς τὴν Ἀλεξάνδρειαν, κινῶντας τὴν κεφαλὴν κατὰ τῶν χριστιανῶν, καὶ πνέωντας κατ’ αὐτῶν διὰ τὴν ἀγνωσίαν του, ἔτυχε τὸν καιρὸν ἐκεῖνον καὶ ἔκαμνε καῦσιν πολλὴν τὴν ἡμέραν ὁ ἥλιος, ὄθεν μὴ δυνάμενος νὰ περιπατῇ τὴν ἡμέραν, διατὶ ἐδιψοῦσαν καταπολλὰ τὰ ἄλογα, καὶ ἐκινδύνευαν εἰς θάνατον, ἔκαμναν ὅλην τὴν νύκτα τὸν δρόμον διὰ ὀλιγώτερον κόπον. Ὅταν οὗν ἔφθασαν εἰς τὴν Ἀπάμειαν τῆς Συρίας, εὐγῆκεν ὅλη ἡ πόλις καὶ μὲ πολλὴν τιμὴν τὸν προϋπήντησαν, κατὰ τὴν συνήθειαν.
Ἔπειτα, εὐγένωντας ἀπ’ ἐκεῖ τὸ βράδυ, καὶ πορευόμενοι τὴν ὁδόν των, ὅταν εἴχασι τριάκοντα στάσια, τὴν τρίτην ὥραν τῆς νυκτὸς ἔγινε μέγας σεισμὸς, καὶ κεραυνὸς φοβερώτατος, καὶ ἀπὸ τὴν ἀστραπὴν ἐξῆλθε φωνὴ μεγάλη λέγουσα· Νεανία, ποῦ μελετᾷς νὰ ὑπάγης, καὶ κατὰ τίνος μάχεσαι; Ταῦτα ἀκούσαντες ὅλοι, ἐτρόμαξαν. Ὁ δὲ Νεανίας ὠμολόγησε μὲν γνώμην ἐλευθέραν, τοιαῦτα λέγωντας· Ὁ Βασιλεὺς μὲ ἐχειροτόνησε Δοῦκαν Ἀλεξανδρείας, καὶ μὲ ἀπέστειλεν ἐκεῖ νὰ θανατώσω ὅλους τοὺς χριστιανοὺς, ὁποῦ πιστεύουσι τὸν Ἐσταυρωμένον, καὶ νὰ τοὺς ὑστερήσω ἀπὸ ὅλα των τὰ πράγματα. Τότε πάλιν ἀπεκρίθη ὁ Κύριος, λέγων· Λοιπὸν, ἦλθες καὶ σὺ νὰ μὲ πολεμήσης; Ὁ δὲ Νεανίας εἶπεν αὐτῷ· Καὶ τίς εἶσαι Κύριε, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ σὲ καταλάβω. Τότε, τοῦ φαίνεται ἕνας Σταυρὸς ἀπὸ κρύσταλλον, καὶ φωνὴ εὑγῆκεν ἀπὸ τὸν Σταυρὸν, καὶ λέγει του· Ἔγώ εἶμαι ὁ Ἰησοῦς ὁ Ἐσταυρωμένος, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ Νεανίας εἶπεν αὐτῷ· Καὶ ἐὰν ἦσαι Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, διατί σε ἐκατάκριναν οἱ Ἀρχιερεῖς τῶν Ἐβραίων εἰς θάνατον; Πῶς ἐκαταδέχθης, καὶ νὰ σὲ ποτίσουν ὄξος καὶ χολήν; Καὶ πάλιν ἡ φωνή· Νεανία, ἐπειδὴ μέλλει νὰ γένῃς καὶ σὺ σκεῦός μου ἐκλελεγμένον, ἄκουσον τῆς Οἰκονομίας μου τὸ Μυστήριον. Γίνωσκε λοιπὸν, ὅτι διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων ἔπαθα ταῦτα ἐκουσίως· ὅτι ἐὰν ἐγὼ δὲν ἐσώνετο. Ταῦτα λέγων ὁ Χριστὸς, ἐγέμωσε τὴν ψυχὴν τοῦ νέου εὐφροσύνην καὶ ἀγαλλίασιν. Ἔπειτα, εἶπε πρὸς αὐτὸν· Μὲ τὸν τύπον τοῦτου τοῦ Σταυροῦ, ὁποῦ σοῦ ἔδειξα, θέλεις νικήσει τοὺς πολεμοῦντάς σε, καὶ ἄς ἦναι ἡ εἰρήνη καὶ ἀγάπη μου μὲ τοῦ λόγου σου. τότε, ὁ μὲν Ἰησοῦς ἀνήλθεν εἰς τὰ οὐράνια, ὁ δὲ Νεανίας, καὶ οἱ λοιποὶ ἔμειναν χαίροντες.
Ἀπῆλθεν οὖν εἰς τὴν Σκυθόπολιν, καὶ συνάξας ὅλους τοὺς χρυσοχόους, ἠρώτησεν αὐτοὺς, λέγωντας· Ἕνα σκεῦος πολύτιμον, ἔχω πόθον νὰ μοῦ κάμετε ἐπιμελέστατα, καὶ ὅστις εἶναι πλέον τεχνίτης ἀπὸ ὅλους σας, νὰ μοῦ τὸ κατασκευάσῃ περίσσα εὔμορφον, νὰ τοῦ δώσω ὅσα μοῦ ζητήσει ἀργύρια. Οἱ δὲ, ἔδειξαν αὐτῶ ἕνα, ὁποῦ ὠνομάζετο Μάρκος, καὶ ἥξευρε τὴν τέχνην καλώτατα, λέγοντες· Τοῦτος εἶναι ἄξιος νὰ σοῦ δουλεύσῃ κατὰ τὸν πόθον σου. Ἀφήνωντας οὗν τοὺς ἄλλους, ἐπῆρε μόνον τὸν Μάρκον εἰς τὴν κάμεράν του κρυφὰ, καὶ λέγει του, νὰ τοῦ κάμῃ ἕνα Σταυρὸν, καθὼς τὸν εἶδεν εἰς τὴν θείαν ὄρασιν. Ὁ δὲ Μάρκος εἶπεν αὐτῷ· Φοβοῦμαι νὰ σοῦ τὸν κάμω, ὅτι ἐὰν τὸ μάθῃ ὁ Βασιλεὺς, θανατώνει με. Ὁ δὲ Νεανίας τοῦ ὤμοσεν ὅρκους φοβεροὺς, νὰ τὸν φυλάγῃ κρυφὰ καὶ νὰ μὴ τὸ ὀμολογήσῃ τινὸς πώποτε.
Ὅθεν, ὁ Μάρκος ἐσφαλίσθη εἰς τὴν οἰκίαν του, καὶ ἔκαμε τὸν Σταυρὸν κρυφὰ. Καὶ ὅταν τὸν ἐτελείωσεν, εἶδεν εἰς αὐτὸν ἕνα ἐξαίσον θέαμα· καὶ ἔγιναν εἰς τὸν Σταυρὸν ἐκεῖνον τρεῖς εἰκόνες, ἤγουν μορφώματα, μὲ ἐβραἱκὰ γράμματα, ὁποῦ ἔλεγαν εἰς μὲν τὸ ἀπάνω μέρος τοῦ Δεσπότου ἡ μόρφωσις. Εἰς δὲ τὸ δεξιὸν μέρος ἦτον εἰς Ἄγγελος, καὶ ἐλεγε, Μιχαήλ· καὶ εἰς τὸ ἀριστερὸν, Γαβριήλ. Τὰς ὁποίας εἰκόνας ἐπάσχησε πολλὰ νὰ ἐξαλείψῃ ὁ χρυσοχόος, καὶ δὲν ἐδυνήθη· ἀλλὰ μᾶλλον ἐμαράνθη ἡ χέρα του, καὶ ἔμεινεν ἀνενέργητος. Πηγένωντας δὲ μίαν νύκτα ὁ Νεανίας νὰ ἰδῆ ἐὰν ἐτελειώθηκεν ὁ Σταυρὸς, καὶ ἰδὼν αὐτὸν ἐχάρη πολλὰ καὶ εὐθὺς τὸν ἐπροσκύνησε. Καὶ ἐρωτῶντας διὰ τὰ μορφώματα καὶ γράμματα τί ἐσήμαιναν, τοῦ ἀπεκρίθη, ὅτι δὲν ἤξευρεν, ἐπειδὴ αὐτὸς δὲν τὰ ἐκαμεν, ἀλλὰ μοναχὰ ἀπὸ λόγου των, μὲ τρόπο θαυμάσιον ἐτυπώθησαν. Τότε ὁ Νεανίας ὡς γνωστικὸς ἐκατάλαβε τὴν ἔννοιαν, πῶς ἔγιναν ἀπὸ θεϊκὴν ἐνέργειαν, καὶ πεσὼν ἐπὶ τῆς γῆς, ἐπροσκύνησε αὐτὰ μὲ πολλὴν εὐλάβειαν. Ἔπειτα, ἔδωκε τοῦ χρυσοχόοῦ περισσὰ ἀργύρια μὲ φιλότιμον γνώμην, εὐχαριστῶντάς τον, καὶ τυλίξας τὸν Σταυρὸν μὲ πορφύραν πολύτιμον, ὑπῆγε μὲ τοὺς στρατιώτας αὐτοῦ εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν· καὶ ἔτυχεν ἀπάνω εἰς μίαν μεγάλην ἀνάγκη, ὁποῦ ἐλύτρωσε πολλὰς γυναῖκας ἀπὸ αὀσχύνην, καὶ ψυχικὸν θάνατον. Ὅτι, ἐκεῖνον τὸν καιρὸν ἐσυνάχθησαν ὅλοι οἱ Ἀγαρηνοὶ καὶ ἀρποῦσαν δυναστικῶς τὰς θυγατέρας τῶν ἐπθσήμων ἀνδρῶν, καὶ ταῖς ἔπερναν γυναῖκας οἱ μιαρώτατοι· καὶ μὴ δυνάμενοι οἱ γονεὶς, νὰ τοὺς ἐναντιωθοῦν, ἔκλαιον τοιαύτην συμφορὰν, καὶ δὲν ἤξευραν τὶ νὰ γένουν. Καθὼς οὗν ἔφθασαν οἱ βάρβαροι εἰς τὸν μαχαλᾶν ὁποῦ ἦτον ὁ Νεανίας, βὰ ἀρπάξουν καὶ ἀπὸ ἐκεῖ ὅσα κοράσια εὕρωσιν, ἐμαζώθησαν οἱ πολῖται, καὶ ἐδέοντο μετὰ δακρύων τοῦ νἐου Δουκὸς, νὰ συμπονέσῃ εἰς τὴν συμφοράν των, καὶ νὰ πολεμήσῃ τοὺς ἀδίκους ἐκείνους ὡς δίκαιος.
Ὀ δὲ Νεανίας, ὡς συμπαθὴς ὁποῦ ἦτον φυσικὰ καὶ εὔσπλαγχνος, ἐλυπήθη τὰ δάκρυά των, καὶ τρέχει παρευθὺς μὲ τοὺς στρατιώτας του, βαστάζωντας τὸν τίμιον Σταυρὸν, εἰς τὸν ὁποῖον εἴχε τὰς ἐλπίδας του περισσότερον, παρὰ ὁποῦ εἶχεν ὁ Ἡρακλῆς, καὶ ὁ Ἀχιλλεὺς εἰς τὴν μαχαίραν. Καὶ καθὼς ἥθελε νὰ κτυπήση εἰς τοὺς βαρβάρους, εἶπε ταῦτα μὲ θάῤῥος καὶ πίστιν ἀηξιύμνητος· Τώρα θέλω γνωρίσει ἐὰν ἦσαι Υἱὸς τοῦ ζῶντος Θεοῦ ἐσὺ ὁποῦ μοῦ ἐφάνης εἰς τὴν ὁδὸν, καὶ μὲ ἐσυμβούλευσες τὰ σωτήρια. Ταῦτα εἰπὼν, ἤκουσεν εὐθὺς φωνὴν ἀπὸ τὸν Οὐρανὸν, οὕτω λέγουσα· Ἔχε θάῤῥος, ὅτι ἐγὼ εἶμαι Κύριος ὁ Θεός σου, καὶ εἶμαι μὲ τοῦ λόγου σου. τοῦτο ἀκούσας ἔλαβε θάῤῥος, καὶ λέγει τοῖς στρατιώταις του· Ἄς πολεμήσωμεν τοὺς ἐχθροὺς, ὅτι μὲ τὴν δύναμιν τοῦ Ἐσταυρωμένου τούτου ἐλπίζω νὰ τοὺς νικήσωμεν· καὶ ὁ λόγος του ἔργον ἐγένετο. Ὅτι, τόσος φόβος ἔπεσεν εἰς τοὺς βαρβάρους, ὁποῦ ἐκόπτοντο ὡς τὰ χορτὰρια, καὶ δὲν ἐδύνετο τινὰς νὰ ἀντισταθῇ εἰς τὸν πόλεμον, ἀλλλὰ ἔπιπτον εἰς τὴν γῆν νικημένοι, καὶ ἐφονεύθησαν περισσότεροι παρὰ ἔξη ιλιάδες. Καὶ τὸ θαυμασιώτερον, ὁποῦ τινὰς ἀπὸ τοὺς στρατιώτας τοῦ Νεανίου, οὗ μόνον δὲν ἐφονεύθη, ἀλλὰ οὕτε κἀν ὁλίγον τίποτα ἐπληγώθηκεν· ἀλλ’ ἐπῆρε τὴν νίκην χωρὶς δάκρυα μὲ τοῦ Ἐσταυρωμένου τὴν δύναμιν.
Τότε ὁ Νεανίας ἐμήνυσε τῆς Μητρός του τὰ εὐαγγέλια, ἥτις ἦτον ἐκεῖ ἐρχομένη προτήτερα· καὶ ἀκούσασα τὰς ἀνδραγαθίας τοῦ Υἱοῦ ἐχάρη, καὶ τὸν ἐδέχθη μὲ πολλὴν ἀγαλλίασιν, καὶ καταφιλοῦσα τοῦτον ὡς μήτηρ φιλότεκνος ἔλεγε· Πρέπει νὰ εὐχαριστήσης τοὺς θεοὺς τέκνον μου, τοὺς ὁποίους παρεκάλεσα, ὅταν ἄρχισες τὸν πόλεμον, καὶ σοῦ ἔδωσαν τὰ νικητήρια. Λέγει της ὁ Νέος· Εὐλογημένος νὰ ἦναι ὁ ἀληθινὸς εὸς, ὁποῦ μοῦ ἔδωσε τὴν βοήθειαν. Ἡ δὲ, ἀπεκρίνατο· Μὴ λέγης οὕτω γλυκύτατον τέκνον μου; Πῶς σοῦ ἐβοήθησεν ἕνας Θεὸς, νὰ μὴ θυμωθοῦσιν οἱ ἄλλοι, καὶ σὲ κακοποιήσουσι. Τότε ὁ Νεανίας, ἔχωντας πόθον νὰ ἐπιστρέψη τὴν μητέρα πρὸς τὴν εὐσέβειαν, νὰ τῆς δώσῃ τὸ εὖ ἦναι, καθὼς ἐκεῖνη τὸ ἀπλῶς εἶναι τοῦ ἔδωκε, τὴν ἐνουθέτησε μὲ σωτήρια λόγια, νὰ μισήσῃ τὴν προτέραν πλάνην. Καὶ διὰ νὰ πιστωθῇ τὴν ἀλήθειαν, τὴν ὑπῆγεν εἰς τὴν κάμαράν της, ὁποῦ εἶχε τὰ μιαρὰ εἴδωλα, καὶ λέγει πρὸς αὐτὸν ὁ μακάριος· Ἐρωτῶσας, τίς μου ἔδωκε τὴν νίκην; Καὶ ἐὰν ἦσθε θεοὶ, ἀποκρίθητέ μου.
Οἱ δὲ ὡς λίθοι ἔμειναν ἄφωνοι. Τότε, λέγει πρὸς τὴν μητέρα· Βλέπεις, ὅτι κᾄν νὰ ἀποκριθῶσι δὲν δύνονται;Ἡ δὲ, εἶπεν αὐτῷ· Διατὶ δὲν τοὺς ἠρώτησες μὲ εὐλάβειαν, ἀλλὰ περιγελᾶς τους, διὰ τοῦτο δὲν ἀπεκρίθησαν. Λέγει της ὁ Ἅγιος· Λοιπὸν, ἐρώτησαί τους ἐσὺ εὐλαβῶς, νὰ σοῦ δώσουν ἀπόκρισιν. Ἡ δε, ἐπροσκύνησεν αὐτὰ, οὕτω λέγουσα· Παρακαλῶ σας θεοὶ ἐπουράνιοι, Ζεῦ παντοκράτορ, καὶ Ποσειδὼν ὁποῦ ὁρίζεις τὴν θάλασσαν, μαντικὲ Ἥλιε, καὶ ὅσοι ἄλλοι θεοὶ εὑρίσκεσθε, δὲν εἶσθε σεῖς ὁποῦ ἐβοηθήσατε τοῦ υἱοῦ μου; Οἱ δὲ, πάλιν ἔμειναν βουβοὶ καὶ ἄλαλοι. Τότε, ὁ Νεανίας ἐγδύθη τὴν χλαμύδα, καὶ ἐνδύεται ζῆλον ἔνθεον, καὶ σπρώχνωντας τὴν μητέρα, ἐγκρεμνίζει τὰ εἴδωλα, καὶ κόπτωντάς τα εἰς μέρη λεπτὰ· (ἐπειδὴ ἦσαν ὅλα χρυσᾶ καὶ ἀργυρᾶ) ἐμοίρασεν εἰς τοὺς πτωχοὺς τὰ κομμάτια, κάμνωντας τὰ ἀνωφελῆ ὠφέλιμα, καὶ τὰ ἄχρηστα χρησιμώτατα, καὶ λέγει πρὸς τὴν μητέρα του· Ἐγὼ, μὲν ἔλαβα ἀπὸ τὸν Ἐσταυρωμένον βοήθειαν, αὐτὰ δὲ ἄς ἀπωλεσθοῦσι κακῶς, ὡς τῶν κακῶν αἴτια.
Ταῦτα ἡ Θεοδότη βλέπουσα, ἐμαράνθησαν σχεδὸν ἀπὸ τὸν πόνο τὰ μέλη της, ἔτρεμεν ὅλην ἀπὸ τὸ κακό της, καὶ ἐθυμώνετο, καὶ ἀστοχήσασα σπλάγχνα μητρικὰ, ἀπὸ τὴν ματαίαν καὶ ψυχοβλαβῆ εὐλάβειαν, ὁποῦ εἶχεν εἰς τὰ ἀνόητα ξόανα, ἔτρεχεν ὡς δαιμονισμένη νὰ καταβάλῃ πρὸς τὸν Βασιλέα τὸ τέκνον της. Καὶ κᾄν τὸν τοσοῦτον δρόμον, δὲν ἐβαρέθηκεν, ἀλλ’ ἐπῆγε σπουδάζουσα· καὶ ὡς ἔφθασεν εἰς τὸν Διοκλητιανὸν, ἐπροσκύνησε αὐτὸν, ταῦτα λέγουσα· Γίνωσκε, ὅτι εὑγῆκεν ἀπὸ τὸν νοῦν του τὸ τέκνον μου, καὶ ἐπίστευσεν εἰς τὸν Ἐσταυρωμένον ὁ ἄγνωστος. Τὰ δὲ εἴδωλα, ὁποῦ εἶχα εἰς τὸν κοιτῶνά μου, εἰς λεπτά μέρη κατέκοψεν. Ὁ δὲ Βασιλεὺς, ἔστειλεν εὐθὺς πρὸς Οὐλκίωνα τὸν Ἡγεμόνα τῆς Παλαιστίνης γράμματα, οὕτω λέγοντα· Ἕπαρε τοὺς ἐπισημοτέρους ἀνθρώπους αὐτῶν τῶν πόλεων, καὶ ὕπαγε πρὸς τὸν Δοῦκα τῆς Ἀλεξανδρείας Νεανίαν, τὸν υἱὸν τῆς Θεοδότης, ἥτις μᾶς εἶπε, πῶς εὑγῆκεν ἀπὸ τὰς φρένας του, καὶ προσκυνεῖ ὡς πλανεμένος ἕνα θνητὸν ἄνθρωπον κακοθάνατον. Καὶ βάλλε κόπον ἐὰν δυνηθῇς, νὰ τὸν εὑγάλης, ἀπὸ ταύτην τὴν πλάνην· εἰδὲ καν θανάτωσέ τον, διὰ νὰ λάβουν οἱ ἄλλοι ὑπόδειγμα ἀπὸ λόγου του, νὰ μὴ τολμήσῃ ἄλλος νὰ πράξῃ τὰ ὅμοια.
Οὗτος ὁ Οὐλκίων ἦτον ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν, σκολιὸς εἰς τὴν γνώμην, καὶ ἀγριώτατος· ὅς τις ἐπῆρε τοὺς πρώτους τῆς Συγκλήτου, καὶ ὑπῆγεν εἰς τὸ παλάτιον τοῦ Δουκὸς, καὶ χαιρετήσας αὐτὸν, τοῦ ἔδωκεν εἰς τὰς χεῖράς τὰ βασιλικὰ γράμματα, διατὶ τὸν ἐυλαβήθη, καὶ δὲν ἠθέλησε νὰ τοῦ εἰπῆ διὰ στόματος. Ὁ δὲ Ἅγιος, ἀναγνώσας τὰ γράμματα, τὰ ἐκαταξέσχισε, ῥίπτωντάς τα κατὰ γῆς μὲ καταφρόνησιν, λέγωντας: Χριστιανὸς εἶμαι, καὶ κάμε τὸ προσταττόμενον.
Ὁ δὲ Οὐλκίων ἐκύτταξε τὸν Ἅγιον μὲ σπλάγχνος, καὶ λέγει του· Ἐγὼ εὐλαβοῦμαι καὶ τὴν εὐγένειάν σου, καὶ τὸν Βασιλέα φοβοῦμαι, καὶ δὲν ἡξεύρω τὶ νὰ κάμω. Λοιπὸν, σὲ συμβουλεύω ἐγὼ καὶ τοῦτο ὅλοι οἱ Ἄρχοντες, νὰ θυσιάσῃς εἰς τὸ φαινόμενον, διὰ νὰ φανῆ πῶς ἔκαμες τοῦ Βασιλέως τὸ πρόσταγμα, νὰ λυτρωθοῦμεν ἡμεῖς, καὶ σὺ ἀπὸ τὸν κίνδυνον τῆς ζωῆς. Καιὶ ὁ Ἅγιος· Καλὰ εἵπες νὰ θυσιάσω, ὅτι ἔτοιμος εἶμαι νὰ ὑπομείνω πᾶσαν κόλασιν, καὶ νὰ παραδοθῶ εἰς θάνατον, νὰ γένω θυσία τοῦ Χριστοῦ·τὸν ὁποῖον ἐξ ὅλης μου τῆς ψυχῆς διαφερόντως ἠγάπησα. Λοιπὸν, μὴ ἀμελήσῃς νὰ μοῦ δώσῃς τὰ σκληρότατα παιδευτήρια, διὰ νὰ λάβω ἀπὸ τὸν Δεσπότην Χριστὸν, μισθὸν περισσότερον. Λέγει του ὁ δικαστής· Μὴ θελήσης νὰ καταφρονεθῇς, ὁποῦ εἶσαι περιφανὴς καὶ εὐγενικώτατος, καὶ φίλος τοῦ Βασιλέως γνήσιος. Τότε ὁ Νεανίας, διὰ νὰ παρακινήσῃ πρὸς θυθμὸν τὸν Ἄρχοντα, διὰ νὰ μὴ ἐμποδισθῇ τὸ μαρτύριον, ἔλυσε τὴν ζώνην του, καὶ ῥίχνει την εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Οὐλκίωνος, λέγοντας· Εἶπά σοι, πῶς εἶμαι δοῦλος τοῦ Ἐσταυρωμένου, τὸν ὁποῖον προσκυνῶ ὡς Θεὸν ἀληθέστατον. Ὁ γοῦν Ἄρχων έπρόσταξε καὶ τὸν ἔδεσαν, νὰ τὸν ὑπάγουν εἰς τὴν Καισάρειαν Φιλίππου, ὅπου ἔκτιζαν ναὸν τῶν εἰδώλων, καὶ ἤθελε νὰ τὸν ἰδῇ ὁ Ἔπαρχος. Αὐτὴν τὴν πόλιν καλοῦσιν ἀπὸ τὸ πλησίον ὅρος τοῦ Πανέου, Πανεάδα οἱ Φοίνικες. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀναφέραμεν διὰ ταῦτην τὴν πόλιν, ἄς γράψωμεν ἕνα ψυχοφελὲς διήγημα ὁποῦ εἰς ταύτην ἐγένετο.
Ἡ Αἱμοῤῥοοῦσα ἐκείνη γυνὴ, ὁποῦ ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐθεράπευσεν, ἦτον ἀπὸ ταῦτην τὴν Πανεάδα, εἰς τὴν ὁποίαν στέκουν ἀκόμη τὰ σπήτιά της, καὶ εἰς τὴν θύραν τοῦ οἴκου , ἐπάνω εἰς μίαν πέτραν ἔχουσι μίαν γυναῖκα χάλκινην γονατιστὴν, καὶ άντίκρυτά της ἕνα ἄνδρα, ὁμοίως χάλκινον, ὅς τις εἶναι ένδεδυμένος μὲ διπλοΐδα , μὲ πολλὴν εὐκοσμίαν. Καὶ ὀμολογοῦσιν ὅλοι κοινῶς, ὅτι ὁ ἀνδιὰς ἐκεῖνος, ὁμοιάζει καθολικὰ τοῦ Χριστοῦ, ὁποῦ τὸν ἔκαμεν ἡ ἄωθεν γυνὴ μὲ πολλήν της ἔξοδον διὰ εὐχαριστίαν τῆς ἰατρείας της. Καὶ εἰς τοὺς πόδας τῆς στήλης αὐτῆς, φυτρώνει ἕνα χορτάρι θαυμάσιον, καὶ φθάνεις ἔως τὴν ποδιὰ τοῦ ἐνδύματος· τὸ ὁποῖον θεραπεύει πᾶσαν ἀσθένειαν, καὶ ὅσοι ἄῤῥωστοι τὸ ἔφαγαν ἰατρεύθησαν. Ἀλλ’ ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν.
Εἰς ταύτην τὴν Καισάρειαν καθίσας ὁ Οὐλκίων ἐπὶ τοῦ βήματος, ἤφεραν ἔμπροσθέν εἰς ὅλον τὸν λαὸν τὸν Ἅγιον, καὶ κρεμάσαντες αὐτὸν, τὸν ἐξέσχιζάν ἄσπλαγχνα. Τινὲς δὲ ἀπὸ τοὺς περιεστῶτας τὸν ἐσυμπόνουν καὶ ἔκλαιον. Ἀλλὰ τοῦτο ἦτον τοῦ διαβόλου μηχάνημα, διὰ νὰ κάμῃ τὸν Ἅγιον νὰ δειλιάσῃ. Ἀμὴ ἐκεῖνος ἔστεκεν ἀνδρειωμένα, καὶ τοὺς ἐδίδασκε, ταῦτα λέγωντας· Μὴ κλαίετε εἰς ἐμένα, ἀλλὰ μᾶλλον τὴν ἀπώλειαν τῶν ψυχῶν σας νὰ κλαίετε· ἀμὴ ἐγὼ πρέπει νὰ χαίρωμαι εὐφραινόμενος. Ὅτι, καθὼς ὁ γεωργὸς, ὅταν σπέρνῃ τὸ γένημα, διὰ τὴν ἐλπίδα τοῦ θέρους χαίρεται, οὕτω καὶ ταῦτα τὰ πρόσκαιρα κολαστήρια, μοῦ προξενοῦσιν αἰώνιον ἀγαλλίασιν. Ταῦτα εἰπὼν, προσηύχετο πρὸς τὸν Χριστὸν, νὰ τοῦ στείλῃ ἐξ ὕψους βοήθειαν, ὅτι ἔως τὸ βράδυ τὸν ἐκαταξέσχιζαν οἱ ἀχόρταγοι, καὶ ἐφαίνουνταν τὰ κόκκαλά του· αἱ δὲ σάρκες ἐκείτοντο κατὰ γῆς ὤδε κακεῖσε, ἐλεινὸν, φεῦ καὶ ἐξαίσον θέαμα. Μετὰ βίας οὗν αἰσθανόμενοι ὅτι δὲν ἔβλεπον πλέον νὰ τὸν παιδεύοσι, τὸν ἐκατέβασαν μετὰ βίας ἀπὸ τὸ ξύλον, καὶ τὸν έφυλάκωσαν. Ὁ δὲ δεσμοφύλαξ ὀνόματι Τερέντιος, ἦτον τοῦ Ἁγίου φίλος, ὁποῦ τοῦ ἔκαμε πολλὰς χάριτας. Ὅθεν, ἐνθυμούμενος τὴν καλοσύνην, τοῦ ἠτοίμασεν εἰς τὴν φυλακὴν κρυφὰ, ἀπαλὸν στρῶμα μὲ σινδόνας, καὶ τὸν ἐπιμελήθη εἰς ὅσα ἐδύνετο. Ὁ δὲ Βασιλεὺς τῶν Οὐρανίων Δυνάμεων, ἐκατέβη μὲ τοὺς Ἀγγέλους του τὸ μεσόνυκτον νὰ ἐπισκέψη τὸν δοῦλόν του, ὁποῦ διὰ τὴν ἀγάπην του ἔπασχε. Καὶ εὐθὺς ἀνοίχθη ἡ φυλακὴ ἀπὸ λόγου της, καὶ ἔλυσαν οὐ μόνον τοῦ Ἁγίου, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων καταδίκων τὰ σίδηρα. Καὶ τότε, προσκαλοῦσιν αὐτὸν οἱ Ἄγγελοι, λέγοντες· Νεανία, ἀνάβλεψον πρὸς ἡμᾶς. Τότε, ἰδὼν αὐτοὺς, ἠρώτησαν τίνες ἦσαν; Οἱ δὲ εἶπον· Ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ εἴμεσθεν, καὶ μᾶς ἔστειλεν νὰ σὲ χαιρετήσωμεν. Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Ἐὰν εἶσθε τοῦ Χριστοῦ, κὰμετε τὸν Σταυρόν σας καὶ προσκυνήσετε. Οἵ τινες ὑπήκουσαν. Ἔπειτα, εἶπον αὐτω μετὰ τὴν προσκύνησιν· Διατί ἐδίστασες εἰς ἡμᾶς, καὶ δὲν μὰς ἐπίστευσες;
Τότε ὁ Ἅγιος, ὥσπερ νὰ ἤθελε ἀστοχήσει τὰ χθεσινὰ κολαστήρια, ἀπὸ τὸν πόθον ὁποῦ εἶχεν ἵσως νὰ λάβῃ καὶ ἄλλα, διὰ τὸν κύριον, ἀπεκρίνατο· Εἰς τοὺς τρεῖς παῖδας ἔστειλε τοὺς Ἀγγέλους ὁ Κύριος, διατὶ ἐμάχοντο μὲ τὸ πῦρ· καὶ πῶς ἠξιώθηκα ἐγὼ τόσης παρακλήσεως; Ταῦτα μὲν εἶπεν ὡς ταπεινόφρων καὶ μέτριος. Ὁ δὲ Χριστὸς τοῦ ἐφάνη μὲ μορφὴν ἀνθρώπιν0ον, καὶ ἀφήνωντας εἰς αὐτὸν φῶς λαμπρότατον, τὸν ἐῤῥάντισε μὲ νερὸν εἰς τὸ πρόσωπον, καὶ τὴν ἀνέστησε, λαμβάνωντάς τον ἀπὸ τὴν χεῖρα, καὶ λέγει του· Ὄχι πλέον Νεανίας, ἀλλὰ Προκόπιος θέλω νὰ ὀνομάζεσαι. Λοιπὸν ἀνδρίζου, καὶ ἔχε δύναμιν· ὅτι κατὰ τὴν ἐπωνυμίαν ταύτην ἔχεις νὰ προκόψῃς, προκόπτωντας λαὶ προσφέρωντας εἰς τὸν Πατέρα μου ποίμνιον. Ὁ δὲ Ἅγιος, ἀπὸ τὴν χαρά του ἔτρεμε, καὶ πίπτων ἔμπροσθεν τοῦ Δεσπότου τὴν ἀνείκαστόν σου φιλανθρωπίαν, νὰ δυναμώσῃς τῆς ψυχῆς μου τὴν ἀσθένειαν, ὅτι φοβοῦμαι μήπως καὶ δειλιάσω τὰ βάσανα, νὰ κινδυνεύσω εἰς τὴν ὀμολογίαν σου. Λέγει του ὁ κύριος· Μὴ φοβᾶσαι, ὅτι ἐγὼ εἶμαι μὲ τοὺ λόγου σου, ταῦτα εἰπὼν, καὶ ἐμπλήσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θάρσος καὶ ἀγαλλίασιν, ἀνῆλθεν εἰς τοὺς Οὐρανοῦς. Ὁ δὲ Ἅγιος, εὑρέθηκεν ὅλος ὑγιής· καὶ οὐ μόνον πληγὴν δὲν εἶχεν, ἀλλὰ οὕτε κᾄν σημεῖον ἐφαίνετο, ἀμὴ ἔμεινεν ἰσχυρὸς τὴν προτέραν του δύναμιν, ὅτι ἤλπισεν ἐπὶ τὸν Θεὸν, καὶ ἐβοηθήθη, καὶ ἀνέθαλεν ἡ σὰρξ αὐτοῦ, κατὰ τὸν Προφήτην.
Τῇ δὲ ἐπαύριον ἔστειλεν εἰς τὴν φυλακὴν ἄνθρωπον, νὰ ἰδὴ ἐὰν ὁ Νεανίας ἀπέθανεν. Ὁ δὲ Τερέντιος τοῦ εἶπεν ὅσα ἐγράψαμεν· καὶ εἰσελθὼν εἶδε τὸν Ἅγιον ὅλον ὑγιῆ καὶ πασίχαρον· ὅθεν ἔδραμεν εἰς τὸ παλάτιον, καὶ ἐδιηγάτο εἰς ὅλους φανερὰ τὸ θαυμάσιον. Τότε προστάσσει ὁ Ἡγεμὼν νὰ τὸν φέρουσι· καὶ βλέποντές τον ὅλοι ὅλον ὑγιῆ καὶ λάμποντα εἰς τὸ πρόσωπον ὡς τὸν ἥλιον, ἐξεπλάγησαν. Καὶ ἔλεγον πολλοὶ στρατιῶται· Ὁ Θεὸς τοῦ Ἁγίου βοήθει μας. Ὁ δὲ τύραννος, ἐγερθεὶς τοῦ θρόνου, εἶπε πρὸς τὸ πλῆθος, ὡς ἀφρονέστατος· Ἀδελφοί μου, τί παράξενον βλέπετε, καὶ θαυμάζεσθε; Πῶς οἱ φιλάνθρωποι θεοὶ ἐλυπήθησαν τοῦτο τὸν ἀλιτήριον, καὶ τὸν ἐθεράπευσαν; Λέγει τον ὁ Ἅγιος· Φανερὸν εἶναι, πῶς ἐξαναπλάσθηκα· ἀμὴ δὲν ἠξεύρω, τὶς ἔκαμε τοιούτο θαυμάσιον. Πλὴν ἄς ὑπάγωμεν εἰς τὸν ναὸν, νὰ γνωρίσωμεν τὴν ἀλήθειαν. Ὁ δὲ ἀνόητος Ἡγεμὼν ἐχάρη, θαῤῥώντας πῶς ἤθελε νὰ θυσιάση. Καὶ προστάσσει νὰ στολίσουν ὅλον τὸν δρόμον ἀπὸ τὸ παλάτιον ἔως τὸν ναὸν, νὰ στρώσουν τὴν γῆν μὲ πανία λευκὰ, καὶ νὰ φωνάζουν ταῦτα οἱ κήρυκες· Ὁ Νεανίας ὑπάγει εἰς τὸν ναὸν νὰ προσκυνήσῃ τοὺς ἀθανάτους θεοὺς. Ἐσυνάχθη λοιπὸν ἡ πόλις ὅλη χαρούμενη, καὶ ἀπελθόντες εἰς τὸν ναὸν, εἰσῆλθε μόνος ὁ Ἄγιος, λέγων πρὸς τοὺς Ἄρχοντας· Μείνατε ἔξω διὰ νὰ κάμω προσευχὴν μοναχός μου μὲ δάκρυα, νὰ μοῦ συγχωρήσουν οἱ θεοὶ τὴν ὕβριν ὁποῦ τοὺς ἔκαμα, καὶ τότε νὰ ἔλεθετε καὶ ἐσεῖς.
Λοιπὸν, ἔμειναν ἔξω ὅλοι, καὶ κλείσας τὰς θύρας ὁ Ἅγιος, ἐσταμάτησε κατὰ ἀνατολὰς, καὶ ὑψώσας πρὸς τοὺς οὐρανοὺς τὰ αἰσθητὰ καὶ νοητὰ ὅμματα, οὗτως ηὔχετο· Κύριε, Ἰησοῦ Χριστὲ, Υἱὲ Μονογενὲς τοῦ ἀοράτου Πατρὸς, ὁποῦ ἔκτισας ὅλον τὸν κόσμον μὲ ἕνα λόγον ὡς παντοδύναμος, Αὐτὸς καὶ τώρα, ἄπλωσε τὴν παντουργὸν χεῖρά σου, καὶ σύντριψον τὰ μιαρὰ ταῦτα τῶν ψευδωνύμων ἀγάλματα, διὰ νὰ μὴ πλανῶσι τὸ πλάσμα σου, καὶ διὰ νὰ καταισχυνθῇ ὁ Βασιλεὺς μὲ τὸν Ἡγεμόνα, καὶ νὰ γνωρίσουν ὅλοι, ὅτι Σὺ μόνος εἶσαι Θεὸς ἀληθὴς, καὶ Βασιλεὺς αἰώνιος καὶ ἀθάντος. Οὗτως εἰπὼν, ἐτύπωσε τὸν Σταυρὸν εἰς τὸν ἀέρα, καὶ ἀρπάσας ἀπὸ τὴν δεξιὰν τὸν Ἀπόλλωνα, κατέσπασεν αὐτὸν, λέγωντας ταῦτα πρὸς τὰ ἐπίλοιπα· Εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ μου, διαλυθήτε ὅλα, νὰ γένητε ὕδωρ, νὰ φύγετε ἀπὸ τὸν ναὸν τοῦτον ἀνίσχυρα. Τότες, ἔπεσαν ὅλα, τὸν ἀριθμὸν τριάκοντα, καὶ γενόμενα ὕδωρ ἐχύνετο ἀπὸ τὴν πόρταν εἰς τὸ ἔξω. Οἱ δὲ παρεστῶτες ἐξέστησαν, καὶ ἐφώναζαν· Ὁ Θεὸς τῶν χριστιανῶν βοήθει μας. Ἐξόχως δὲ οἱ στρατιῶται τοῦ Ἁγίου, ἥγουν τὰ δύω Νούμερα, μὲ τοὺς δύω Τριβούνους ἐπίστευσαν εἰς τὸν Χριστόν. Τοὺς ὁποίους ἤθελε νὰ θανατῶσῃ ὁ τύραννος, ἀμὴ τοὺς ἀφῆκεν ἔως τὴν ἄλλην ἡμέραν, νὰ συνάξη πολλοὺς στρατιώτας, διατὶ ἐφοβήθη νὰ μὴ τὸν φονεύσουν αὐτοὶ ὡς ἄδικον. Λοιπὸν, ἐπρόσταξε καὶ ἐφυλάκωσαν πάλιν τὸν Ἅγιον. Καὶ τὴν νύκτα ὑπήγασιν οἱ Τριβοῦνοι κρυφὰ μὲ τοὺς στρατιώτας, καὶ τοῦ εἴπασι νὰ τοὺς βαπτίσῃ, ὅτι ἐπίστευσαν εἰς τὸν Χριστὸν ἐξ ὅλης καρδίας των. Ὁ δὲ Ἅγιος ἐχάρη, καὶ παρεκάλεσε τρὸν φύλακα, καὶ τὸν εὔγαλε, τάσσωντας πάλιν νὰ ἐπιστρέψη πρὶν ξημερώσῃ. Καὶ πηγαίνωντας μετ’ αὐτοὺς εἰς τὸν Ἐπίσκοπον, ὅς τις ἐκαλείτο Λεόντιος, τοῦ εἶπε νὰ τοὺς βαπτίσῃ, καθὼς καὶ αὐτὸν ἐβάπτισε πρότερον.
Ὁ γοῦν Ἀρχιερεὺς, ἐκατήχησεν αὐτοὺς, καὶ ἐβάπτισεν ἅπαντας, καὶ τοὺς ἐκοινώνησε τὰ θεῖα Μυστήρια. Ἔπειτα τοὺς ἐπῆγε πάλιν εἰς τὴν φυλακὴν ὁ θεῖος Προκόπιος, καὶ τοὺς ἐδίδασκεν ὅλην τὴν νύκτα ὅσα τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον τὸν ἐφώτιζεν, οὕτω λέγωντας· Ἀδελφοὶ, γινώσκετε καλὰ τίνος Βασιλέως ἐγίνητε στρατιῶται, καὶ ποίας συνθήκας ὡμολογήσατε. Νὰ φυλάξετε λοιπὸν ἀληθινὴν τὴν ὁμολογίαν σας, καὶ νὰ μὴ νικηθῆτε ἀπὸ ὅσα δύνονται νὰ εὐφράνουν, ἤ νὰ λυπήσουν· ἀλλὰ νὰ προκρίνετε τὴν φιλίαν τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἅπαντα· συλλογιζόμενοι, ὅτι ὅλα τοῦτα τὰ πρόσκαιρα κολαστήρια συγκρινόμενα μὲ τὰ μέλλοντα, λογίζονται παραμύθια. Τοῦτο τὸ πῦρ βαστὰ μίαν ὥραν, ἀμὴ τῆς γεέννης εἶναι ἄσβεστον καὶ αἰώνιον. Ὁμοίως καὶ τὰ χαρμόσυνα τούτα πρὸς τὰ αἰώνια τοῦ Παραδείσου εἶναι ὡς ὄνειρα. Ὅτι ἄλλο τίποτε δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ εὐφράνη τὴν ψυχὴν, εἰ μὴ μόνο ὁ Θεὸς, τοῦ ὁποῖου τὸ κάλλος εἶναι ἄῤῥητον, καὶ ἡ δόξα ἀνεκδιήγητος. Ὅτι, εἶναι πανάγαθος, καὶ δίδει εἰς ἐκεῖνους, ὁποῦ τὸν ἀγαπήσουν μεγάλην μακαριότητα, καὶ τόσην ἀπόλαυσιν, ὁποῦ δὲν δύνεται ἀνθρώπινος νοῦς νὰ τὴν καταλάβη πληρέστατα. Αὐτὰ καὶ ἕτερα λέγων ὁ Ἅγιος, ἔθελγε τὰς καρδίας τῶν ἀκουόντων· ὅτι ἦτον χαροποιὸς εἰς τὴν ὅψιν, εἰς τὴν διδαχὴν πρακτικὸς καὶ εἰς τὸν λόγον γλυκύτατος.
Ὅταν οὖν ἐξημέρωσεν, ἔστειλεν ἀνθρώπους ὁ τύραννος νὰ φέρουν τὸν Ἅγιον καὶ τοὺς στρατιώτας εἰς τὸ κριτήριον, καὶ λέγει πρὸς αὐτοὺς μὲ ὄμμα ἄγριον· Ἐμετανοήσετε τὴν χθεσινὴν πλάνην, εἰς τὴν ὁποίαν σᾶς ἔ’»ρηξε τοῦτος ὁ κατάρατος; Οἱ δὲ στρατιῶται, θέλοντες νὰ δείξουν ὅτι δὲν ἔῤῥηξε τὸν λόγον εἰς ταῖς πέτραις, οὔτε εἰς ἀκάνθας ὁ Ἅγιος, ἀλλ’εἰς γῆν καλὴν, ἀπεκρίθησαν· Ποίαν ὠφέλειαν νὰ λάβωμεν ἀπὸ τοιούτους θεοὺς, ὁποῦ τοῦ λόγου τους δὲν ἐδυνήθησαν νὰ φυλάξουν, ἀμὴ τοὺς ἔῤῥηξε ἕνας δέσμιος, καὶ ἠφανίσθησαν; Τίς οὖν ἀπὸ ὅσους ἔχουσιν γνώσιν, θέλει λολαθῆ ποτὲ, νὰ ἀρνηθῆ τὸν ἀληθῆ Θεὸν, ὁποῦ ἔκαμεν ὅλον τὸν κόσμον, νὰ προσκυνήσῃ κωφοὺς καὶ ἀδύνατους θεοὺς ὁ ἀνόητος; Εἰς ταῦτα ἐθυμώθη πολλὰ ὁ τύραννος, καὶ προστάσσει τοὺς δημίους, νὰ τοὺς ἀποκεφαλίσουν ὅλους ἔμπροσθεν τοῦ Μάρτυρος, τὸν ὁποῖον εἴχασι δεμένον μὲ βαρύτατα σίδηρα· καὶ βλέπωντας τοὺς Ἁγίους, πῶς ἕτρεχαν εἰς τὴν σφαγὴν πρόθυμοι, ἔκαμε προσευχὴν διὰ λόγου τους, νὰ τοὺς συναριθμήση ὁ Κύριος μὲ τους λοιποὺς Αὐτοῦ Μάρτυρας. Καὶ τότε, ἦλθε φωνὴ ἀπὸ τοὺς Οὐρανοὺς λέγουσα· Ἐπήκουσεν ὁ Θεὸς τὴν δέησίν σου Προκόπιε. Ἔκοψαν οὖν τὰς κεφαλὰς πάντων ἐκείνων τῶν μακαρίων Στρατιωτῶν, καὶ τῶν δύω Τριβούνων, Νικοστράτου καὶ Ἀντιόχου, εἰς τὰς κβ΄ Μαΐου. Τὸν δὲ Προκόπιον πάλιν ἐφυλάκωσαν ἔως δευτέραν ἐξέτασιν.
Μὲ τὸν ὁποῖον ἔκλεισαν καὶ γυναῖκας Συγκλητικὰς, τὸν ἀριθμὸ δώδεκα, διατὶ ὠμολόγησαν καὶ αὐταὶ τὸν Χριστὸν ἀληθινὸν Θεὸν, εἰς τὸ θέατρον. Τὰς ὁποίας, βλέπων σκυνθρωπὰς ὁ Ἅγιος, ταῖς ἐδίδασκεν ὅλην τὴν νύκτα, νὰ μὴ δειλιάσουν στὰ πρόσκαιρα κολαστήρια, καὶ οὕτως νὰ λυτρωθοῦν ἀπὸ τὰ αἰώνια. Καὶ τόσα ταῖς εἶπεν, ὁποῦ ταῖς ἔκαμε καὶ ἐχαίρουνταν, ἐνδεχόμεναι τὸν θάνατον διὰ νὰ γενοὺν ἀθάναταις. Τὸ πρωΐ προστάσσει ὁ τύραννος, καὶ τὰς ἤφερεν εἰς τὸ θέατρον εἰς ἐξέτασιν· καὶ ἐκεῖ ἦλθεν ἡ μήτηρ τοῦ Μάρτυρος Θεοδοσία, διὰ νὰ ἰδῆ τί θέλουν γένῃ ἔως τὸ ὕστερον. Ὁ γοῦν τύραννος ταῖς ἠρώτησεν, ἐὰν ἤθελαν νὰ θυσιάσουν τοῖς θεοῖς, νὰ ταῖς κάμῃ τιμὴν ὁ ἄτιμος. Αἱ δὲ ἀπεκρίθησαν· ἔχε τὴν τιμὴν τούτην μὲ τοῦ λόγου σου, ἡμεῖς δὲ ἔχομεν τὸν Ἐσταυρωμένον τιμὴν καὶ καυχημα. Τότε προστάσσει νὰ ταῖς κρεμάσουν εἰς ξύλα, νὰ κατακαίουν τὰς πλευρὰς καὶ μασχάλας των. Καταφλεγόμεναι γοῦν ὑπὸ τοῦ πυρὸς, καὶ δεινῶς ὀδυνώμεναι, μὲ τὴν προσευχὴν δὲ ἐλάφρυναν καὶ τὰς ὀδύνας των. Ὁ δὲ ἀχόρταγος δὲν ἐχόρτασεν εἰς ταῦτα, ἀλλὰ προστάσσει νὰ κάψουν καὶ τὰ βυζιά των, λέγωντας· Τάχα, δὲν ἔρχεται ὁ Ἐσταυρωμένος νὰ ταῖς δώσῃ βοήθειαν; Αἱ δὲ Ἁγίαι ἐβόηααν· Καὶ ἐβοήθησε, καὶ θέλει βοηθήσει, καθὼς τὸ γνωρίζουν οἱ φρόνιμοι.
Ὅτι, ἐὰν ἔλειπεν ἡ θεία βοήεθαι, πῶς ἠμπορούσαμεν ἡμεῖς, ὁποῦ εἴμεθα ἀχαμναῖς γυναῖκες, νὰὑπομείνωμεν τόσα δεινὰ κολαστήρια; Εἰς ταῦτα, πάλιν ὁ ἄδικος τύραννος ἐθυμώθη, καὶ τὰς ἐδίκασε νὰ πυρώσουν βόλια, ἤ μπάλαις σιδηραῖς, νὰ ταῖς βάλλουν εἰς τὰς ἀμασχάλαις των. Τούτου γενομένου, ταῖς ἐπεριγέλα πάλιν ὁ ἀφρονέστατος, λέφωντας· Ἔκαυσέ σας τὸ πῦρ, ἤ ἀκόμη δὲν τὸ αἰσθάνεσθε; Αἱ δὲ, ἀπεκρίθησαν· Ἐσένα θέλει καύσει ταλαίπωρε τὸ ἄϋλον πῦρ τῆς κολάσεως, ὁποῦ δὲν σβύνει πώποτε· ἡμεῖς δὲ ὀλίγα φροντίζομεν εἰς ταῦτα τὰ πρόσκαιρα παιδευτήρια, ὅτι ὁ ἀληθὴς Θεὸς καὶ πανάγαθος, παραστέκεται ἄνωθεν, καὶ μᾶς δίδει βοήθειαν. Τὸν ὁποῖον ἐσὺ δὲν ἠμπορεῖς νὰ ἰδῆς, καθὼς ὁ τυφλὸς δὲν βλέπει τὸν ἥλιον.
Εἰς αὐτὰ ὅλα, ἐστέκετο πλησίον ἡ μεγάλη Θεοδοσία, ὡς εἵρηται· καὶ βλέπουσα τόσην καρτερίαν εἰς ἐκείνας τὰς μακαρίας νὰ ὑπομένουν μὲ τόσην ἀνδρείαν τοιαῦτα ἐπίπονα, ἐγέμωσεν ἡ καρδία της θεῖον ἔρωτα, καὶ φωτισθεῖσα ὑπὸ τῆς θείας χάριτος, ἐκατάλαβε τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἔγινε ὅλυ πῦρ, μετασκευασθεῖσα πρὸς τὴν εὐσέβειαν. Ὅθεν ἐξαίφνης εὐθὺς, ἀφῆκε τὴν προτέραν δόξαν, τιμὴν καὶ εὐγένειαν, καταφρονήσασα πᾶσαν σαρκὸς ἡδυπάθειαν, καὶ ἀπόλαυσιν πρόσκαιρον, διὰ νὰ ἐπιτύχη τὸν Χριστὸν, τὸν ὁποῖον ὠμολόγησε Θεὸν ἀληθῇ εἰς τὸ θέατρον, οὕτω λέγουσα· Δούλη εἶμαι καὶ ἐγὼ, τοῦ Ἐσταυρωμένου. Ταύτην ὁ Ἡγεμὼν βλέπωντας, εθαύμασε τὴν ἐξαφνικήν της ἐπίστρεψιν, λέγωντας· Κυρία Θεοδόσια, πῶς ἐπλανέθης, καὶ ἀφῆκες τοὺς πατρώους θεοὺς, καὶ ἄλλαξες τὴν προτέραν εὐσέβειαν; Ἡ δὲ ἀπεκρίνατο· Δὲν έπλανέθηκα, ἀλλὰ μάλιστα ἦμουν πλανεμένη προτήτερα, ἐπειδὴ δὲν ἐγνώριζα τὸν ἀληθῆ Θεὸν, ὁποῦ ἔκαμεν ὅλον τὸν κόσμον, ἀλλ’ ἐπροσκύνουν ἀναίσθητα πράγματα.
Ἰδὼν ὁ Ἄρχων τὸ στεῤῥὸν τῆς ὀμολογίας της, τὴν ἐφυλάκωσεν ἀντάμα μὲ ταῖς ἄλλαις. Ἦτις ἐφίλει τὰς πληγὰς αὐτῶν μὲ πολλὴν εὐλάβειαν, καὶ ταῖς ἐμακάριζε, καὶ τὰς ἐπιμελεῖτο μὲ τροφὰς καὶ ἐνδύματα, καὶ μὲ ἰατρικὰ διάφορα, ἐπειδὴ ἤξευρε τὴν ἰατρικὴν τἐχνην καλώτατα. Ταύτην ἰδὼν ὁ Προκόπιος, ἠγαλλίασεν ἡ ψυχή του, καὶ τὴν ἠρώτησε τίς ἦτον αἰτία, καὶ ἠλλοιώθη ταύτην τὴν θείαν ἀλλοίωσιν. Ἡ δὲ άπεκρίνατο· Ἡ θαυμάσιος καρτερία, καὶ μεγάλη ὑπομονὴ τούτων τῶν μακαρίων γυναικῶν, μὲ ἔκαμε νὰ καταλάβω τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἔβαλα εἰς τὸν νοῦν μου, ὅτι ἡ ἀχαμνὴ φύσις τῆς θήλεως, δὲν ἐδύνετο ἀπὸ λόγου της νὰ ὑπομείνη τόσα δεινὰ κολαστήρια, ἐὰν δὲν ἐβοήθα ἀοράτως δύναμις ἄῤῥητος. Αὐτὸ μὲ ιεκαμε νὰ πιστεύσω καὶ ἐγὼ εἰς τὸν Χριστὸν, γλυκύτατόν μου τέκνον. Ὁ δὲ Ἅγιος τὴν ἐπαίνεσε εἰς τοῦτο πολλὰ, καὶ τὴν εὐχαρίστησεν. Ἔπειτα, τὴν ἐπῆγεν εἰς τὸν Ἐπίσκοπον, καὶ τὴν ἐτελείωσε χριστιανὴν μὲ τὸ Ἅγιον Βάπτισμα. Καὶ ὑποστρέψαντες εἰς τὴν φυλακὴν, ἐδίδασκεν αὐτὴν καὶ ταῖς ἄλλαις ὁ Ἅγιος, νὰ ὑπομένουν ἀνδρείως τὰ κολαστήρια. Μετὰ ταῦτα, τὰς ἤφεραν εἰς τὸν Ἡγεμόνα· καὶ λέγει πρὸς τὴν Θεοδοσία ὁ ἀνόσιος· Βλέπεις πῶς σὲ σπλαγχνίζομαι, καὶ δὲν σὲ παιδεύω. Μετανόησον οὖν καὶ σὺ, καὶ παρακάλεσον τοὺς θεοὺς, μὰ σοῦ συγχωρήσουν. Ἡ δὲ ἀπεκρίνατο· Δὲν ἐντρέπεσαι νὰ ὀνομάζεις θεοὺς τὰ κωφὰ καὶ ἀναίσθητα εἴδωλα;
Ὁποῦ νὰ γένης καὶ σὺ τούτων ὅμοιος. Τότε προστάσσει ὁ ἄδικος δικαστὴς νὰ δέρνουν τὸ στόμα της, καὶ νὰ τὴν τανύσουν γυμνὴν, νὰ τὴν ῥαβδίζουν ἄνδρες τέσσαρες, καὶ νὰ καταξεσχίζουν τὰς πλευράς της μὲ σιδηροὺς ὄνυχας. Τούτων γενομένων, ἐδάκρυσαν αἱ ἄλλαις γυναῖκες ἀπὸ συμπάθειαν, ὅταν εἴδασι τὰ αἵματα πῶς ἔτρεχαν ἀπὸ τὰς πλευράς της ὡς ῥύακες, καὶ ἔκαμαν πρὸς τὸν Κύριον δέησιν, νὰ τῆς δώσῃ βοήθειαν. Ὁ δὲ τύραννος, ἐπρόσταξε νὰ δέρνουν μὲ μολύβδιναις μπάλαις τὰς σιαγόνας των, διὰ νὰ μὴξ προσεύχωνται. Ἔπειτα, βλέπωντας πῶς ἐνικᾷτο αὐτὸς ὑπ’ αὐτῶν περισσότερον, καὶ ἐκινδύνευε μὲ τὴν ὑπομονὴν τῶν γυναικῶν, νὰ ἐπιστρέψουν καὶ ἄλλοι εἰς τὴν εὐσέβειαν, δίδει κατ’ αὐτῶν τὴν τελευταίαν ἀπόφασιν, νὰ ταῖς δέσουν ὅλαις μὲ μίαν ἄλυσσον καὶ νὰ κόψουν τὰς κεφαλὰς αὐτῶν. Αἵ τινες ἔχαιρον, καὶ ἔτρεχον εἰς τὸν θάνατον μὲ φαιδρὸν καὶ ἀγαλλιώμενον πρόσωπον· διατὶ ἤξευραν πῶς εὐγένασιν ἀπὸ τὰ λυπηρὰ τῆς παρούσης ζωῆς, καὶμὑπήγεναν εἰς τὰ χαρμόσυνα καὶ εὐφρόσυνα, νὰ συμβασιλεύσουν μὲ τὸν οὐράνιον Νυμφίον Χριστὸν, αιώνια. Ὅταν οὖν ἔφθασαν εἰς τὸν τόπον τῆς καταδίκης, ἔκλιναν τὰς κεφαλὰς χαίρουσαι, καὶ δέχονται τὸ μακάριο τέλος εἰς τὰς κθ΄ Μαΐου.
Εἰς ὁλίγας ἡμέρας, προστάσσει ὁ Ἄρχων νὰ φέρουσι τὸν Προκόπιον, καὶ λέγει του· Δὲν ἐχόρτασες, ὁποῦ ἀπώλεσες τόσας ψυχάς; Καὶ ὁ Ἅγιος· Δὲν ταῖς ἀπώλεσα, ἀλλὰ μάλιστα ἀπὸ τὴν ἀπώλειαν ταῖς λύτρωσα. Τότε κελεύει νὰ τοῦ ξεσχίζουν μὲ σιδηρὰ ὀνύχια τὸ πρόσωπον. Καὶ οἱ μὲν δήμιοι ἐξέσχιζαν τὰς σάρκας του ὡς θηρία ἄγρια· ὁ δὲ Ἅγιος ἔστεκε καρτερικῶς, ὑποφέρων τὰς πληγὰς, ὥσπερ νὰ ἦτον λίθος, ἤ σίδηρος· καὶ ἔτρεχαν τὰ αἵματα, καὶ τὴν γὴν ἐκοκκίνιζαν, ἀμὴ στεναγμὸς ποσῶς δὲν ἠκούετο. Τότε, πάλιν τὸν ἔδειραν εἰς τὸν αὐχένα μὲ μολύβια. Ἔπειτα, τὸν ἐφυλάκωσεν, ἔως νὰ συννοηθῇ ὁ ἀνόντος, ποίαν ἄλλην νὰ τοῦ δώσῃ χαλεπωτέραν βάσανον. Ἀλλὰ, ὁ μὲν Ἅγιος προσηύχετο εἰς τὴν φυλακὴν, νὰ στερεώσῃ ὁ Θεὸς τὴν εὐσέβειαν, καὶ νὰ τελειώσῃ, καὶ αὐτὸς τὴν ὁμολογίαν του.
Ὁ δὲ Οὐλκίων, ἀπὸ τὴν λύπην καὶ τὴν αἰσχύνην του, πῶς δὲν ἐδύνετο νὰ νικήσῃ τὸν Ἅγιον, ἐθερμάνθη· ἤ νὰ ἦτον καὶ ἀπὸ τὸν Θεὸν ἡ πληγὴ, νὰ παιδεύσῃ τὸν ἄδικον δίκαια. Ὅθεν οὕτω κακῶς ὁ κακὸς ὀδυνώμενος, ἐξέψυξεν ὁ τρισάθλιος. Ἔχωντας οὖν ἄδειαν εἰς τὴν φυλακὴν ὁ Ἅγιος, ἐδίδασκε τοὺς προσερχομένους ἄοκνα, καὶ ηὔξανεν ἡ εὐσέβειαν· ὅτι, οὐ μόνον λόγια ἔλεγεν, ἀλλὰ καὶ θαύματα ἐτέλεσεν ἄπειρα, θεραπεύων πᾶσαν ἀσθένειαν, καὶ διώκων ἀκάθαρτα πνεύματα· ὄχι μὲ πολυκαιρίαν, ἤ βότανα, ἀλλὰ μόνον τὸ σημεῖον τοῦ Σταυροῦ ἐχάραττεν εἰς τὸν πάσχοντα, καὶ παρευθὺς ἡ ἀσθένεια ἠφανίζετο, καὶ τὰ δαιμόνια ἔφευγον. Μετὰ δὲ τὸν θάνατον τοῦ Οὐλκίωνος, ἐψήφισεν ὁ Βασιλεὺς εἰς τὴν Παλαιστίνην ἕτερον ἔπαρχον, Φλαβιανὸν ὀνομαζόμενον, ὅς τις ἦτον καὶ αὐτὸς ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν, ὁμότροπος τοῦ προτέρου εἰς τὴν τῆς ψυχῆς ἀγριότητα καὶ δολιότητα. Καὶ ὡς ἔφθασεν εἰς τὴν Καισάρειαν, τοῦ ἀνέφεραν διὰ τὸν Ἅγιον οἱ Ἔλληνες. Καὶ παρευθὺς, ἐπρόσταξε νὰ τὸν φέρουσι, καὶ ἐρωτήσας αὐτὸν πῶς ὠνομάζετο, ἀπεκρίνατο· Χριστιανὸς εἶμαι τὸ κυριώτερον, καὶ καλοῦμαι Προκόπιος, τὸ ὁποῖον ὄνομα δὲν μοὺ τὸ ἔδωκε τινὰς ἄνθρωπος, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ Κύριος καὶ Δεσπότης μου. Καὶ ὁ Φλαβιανὸς· Δὲν ἠξεύρεις, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἐπρόσταξεν, ὅστις δὲν προσκυνεῖ τοὺς θεοὺς, νὰ λαμβάνη ἐπόδυνον θάνατον; Ἀμὴ πιστεύεις εἰς ἕνα, ὁποῦ ἐγεννήθη ἀπὸ γυναῖκα, καὶ τὸν ἐσταύρωσαν; Εἶναι πρέπεον νὰ προσκυνῆται ὁ τοιοῦτος (ὦ Ἥλιε), ὡς Θεὸς, ὁποῦ κατεκρίθη εἰς θάνατον; Λέγει του ὁ Ἅγιος· Ἔπρεπέ σου, ὦ Ἡγεμὼν, νὰ γνωρίζης, ὅτι ἔνας Θεὸς εἶναι μόνον, ὁποῦ ὅλον τὸν κόσμον ἐδημιούργησε, καὶ νὰ μὴν ὀνομάζῃς πολλοὺς θεοὺς ἀφρονέστατα, τοὺς ὁποίους περιπαίζουν οἱ φιλόσοφοί σας, καὶ τοὺς κατακρίνουν εἰς τὰ γνωστικὰ των συγγράμματα! Καὶ ἄν θέλῃς νὰ σοῦ τὸ ἀποδείξω μὲ ταῖς μαρτυρίαις αὐτῶν, τοῦ Ἐρμοῦ λέγω, τοῦ Ἀριστοτέλους, τοῦ Πλάτωνος, καὶ ἄλλων πολλῶν διδασκάλων σας, οἱ ὁποῖοι ὁμολογοῦσιν ὄχι πολλοὺς, ἀλλ’ ἕνα καὶ μόνον Θεὸν ἀθάνατον. Ὁμοίως καὶ διὰ τὸν Χριστὸν, τὸν ὁποῖον εἶπες ὡς ὄνειδος πῶς ἐγεννήθη ἐκ γυναικὸς, καὶ τὸν ἐσταύρωσαν, ἐὰν θέλῃς νὰ ἀκούσῃς τὸ μέγα τοῦτο Μυστήριον, δός μοι καιρὸν, καὶ μακροθύμησον, νὰ σοῦ διηγηθῶ ἐπιμελέστατα. Αὐτὰ τὰ ἀληθινὰ τοῦ Ἁγίου λόγια, ἐνόμισε ὁ ληρώδης λήρους, καὶ λέγει του ὀργιζόμενος· Ὅποιος ὑπῆγεν εἰς τοὺς οὐρανοὺς, καὶ τοῦ ἔδωσαν τὰ κλειδιὰ ἐκείνης τῆς μακαριότητος, αὐτὸς εἶναι ἄξιος νὰ ἐξηγεῖται τὰ θεῖα πράγματα. Ἀμὴ ἐσὺ, κᾴμε ἐκεῖνο ὁποῦ προστάσσω· προσκύνησον τοὺς θεούς. Εἰ δὲ γίνωσκε, ὅτι τόσα κολαστήρια σοὺ θέλω δώσει, ὁποῦ νὰ τὸ κάμῃς καὶ στανικῶς σου ὕστερον.
Λέγει τον ὁ Ἅγιος· Ἐπειδὴ λοιπὸν δὲν θέλεις νὰ γνωρίσῃς τὸν ἀληθῇ Θεὸν, καὶ γίνεσαι τυφλὸς μὲ τὸ θελημά σου, σφάζε, μαγέρευε, καὶ τρῶγε ἀνθρώπια κρέατα, ὅτι ἐγὼ δὲν προσκυνῶ λίθους, καὶ χειροποιητὰ εἴδωλα, ἀλλὰ μόνον Χριστὸν τὸν ἀληθῆ Θεὸν σέβομαι. Αὐτὰ καὶ ἄλλα πλείονα λέγων ὁ Ἅγιος, ἤλεγξε τὸν δόλον τῶν εἰδώλων ἀδόλως καὶ ἀληθέστατα. Ὅθεν, ἐθυμώθη ὁ τύραννος, καὶ μὴ ὑποφέρων τὴν πολλὴν αὐτοῦ παῤῥησίαν καὶ εὔτολμον, ἐπρόσταξεν ἕνα στρατιώτην ὀνόματι Ἀρχέλαον, νὰ θανατώσῃ μὲ τὸ σπαθὶ τὸν Ἅγιον, καθὼς ἐκεῖνος ἐπλήγωσε μὲ τὸ ξίφος τῶν λόγων του πρότερον. Τρέχωντας οὗν ὁ Ἀρχέλαος νὰ τὸν θανατώσῃ, παρευθὺς ὅταν ἐσήκωσεν τὴν σπάθην (ὤ τοῦ θαύματος) ἐξηράνθη ἡ χέρα του· καὶ πίπτωντας εἰς τὴν γῆν, ἐξέψυξεν· ὅθεν, ἐξεπλάγησαν ἅπαντες. Ὁ δὲ ψυχοβλαβὴς Φλαβιανὸς ἐθυμώθη χειρότερα, κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὅφεως, καὶ δένωντας τὸν Μάρτυρα χεῖρας καὶ πόδας μὲ σίδηρα, τὸν ἐφυλάκωσαν ἔως ἄλλην ἐξέτασιν. Ἀλλ’ αὐτὸς, καὶ οὗτω σιδηροδέσμιος, δὲν ἁμέλει, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν γῆν κοιτώμενος ηὔχετο, εὐχαριστῶντας τὸν Κύριον, κοινῶς πρῶτον διὰ ὅλην τὴν ἀνθρωπότητα, ὁποῦ μᾶς ἐλύτρωσεν ἀπὸ τὴν προπατορικῆν ἁμαρτίαν μὲ τὸ ἑκούσιον πάθος του, ἔπειτα πάλον ἐδέετο νὰ τὸν ἀξιώσῃ νὰ τελειώσῃ καλῶς τὸ Μαρτύριον. Καὶ οὗτως ἤκουσε φωνὴν, ὁποῦ τὸν ἐσυναγώνιζε, καὶ ἐπαρακίνα πρὸς τὸ Μαρτύριον.
Καὶ μετὰ ἔξη ἡμέρας τὸν ἔφεραν εἰς τὸ κριτήριον· πρὸς τὸ ὁποῖον εἶπε ταῦτα ὁ τύραννος· Πρὶν ἀναλώσω τὰς σάρκας σου, ὑπάκουσον εἰς τὸ θέλημά μου. καὶ ὁ Ἅγιος· Ἐδὼ εἶναι τὸ κορμί μου, καὶ καταξέσχιζε, καὶ δέρνετο, διὰ νὰ θεραπεύσῃς τοὺς ὁμοίους σου δαίμονας. Λέγει τον ὁ Ἄρχων· Μὲ ταύτας τὰς ὕβρεις, ὁποῦ μοῦ λέγεις, μὲ παροργίζεις χειρότερα, καὶ μὲ παρακινεῖς νὰ σοῦ δώσω πολλὰ κολαστήρια· καὶ μὴ θαῤῥεῖς, ὅτι διατὶ ἐθανάτωσες μὲ ταῖς μαγείαις σου τὸν Ἀρχέλαον, νὰ γλυτώσῃς ἀπὸ τὰς χεῖράς μου φλύαρε. Ταῦτα εἶπὼν, ἐπρόσταξε νὰ τὸν τανύσουν εἰς τὴν γῆν, καὶ νὰ τὸν δέρνουν τέσσερες ἀνδρειωμένοι μὲ ὠμὰ βούνευρα· ἔπειτα, νὰ βάλλουν εἰς τὴν ῥάχην του πυρωμένα κάρβουνα. Ὁ δὲ Ἅγιος οὐ μόνον δὲν ἐσυλλογίζετο τὰς βασάνους, ἀλλὰ καὶ τὸν Ἡγεμόνα ἐξύβριζε, λέγωντας· Υἱὲ ἀνομίας, καὶ ὕλη πυρὸς τὴς αἰωνίου κολάσεως, κόλασον τὰς σάρκας μου, ὅτι ἄλλο δὲν ἐπιθυμῶ, ἐι μὴ μόνον νὰ βασανισθῶ διὰ τὸν Δεσπότην μου. Ταῦτα τοῦ Μάρτυρος λέγοντος, ἐδαιμονίζετο ὁ φρενοβλαβὴς Φλαβιανὸς χειρότερα, καὶ κατ’ αὐτοὺ ἐθυμώνετο.
Ὅθεν, ἡτοίμαζε πῦρ εἰς τὸ πῦρ, καὶ κακὸν εἰς τὸ κακὸν ὁ κάκιστος. Καὶ προστάσσει νὰ πυρώσουν σούβλαις, νὰ κατακαίουν τὰ ξεσχισμένα μέλη του, καὶ νὰ τοῦ βάνουν ἅλας εἰς ταῖς πληγαῖς. Ἔπειτα πάλιν, μὲ ἄλλαις σούβλαις νὰ κατακεντοῦσιβν ὅλα τὰ μέλη του. Ταῦτα ὅλα τὰ ἐπόδυνα πάσχων ὁ Ἅγιος γενναίως καὶ ἀνδρικώτατα, ἐμυκτήριζεν τὰ εἴδωλα. Ὅθεν, ὁ ἀχόρταγος τύραννος, ηὗρεν ἄλλην νέαν μηχανὴν κολάσεως, ὁ ἀκόλαστος καὶ πολυμήχανος. Ἤγουν, ἡτοῖμασαν ἕναν βωμὸν, καὶ ἔβαλαν εἰς αὐτὸν ἀναμμένα κάρβουνα, καὶ εἰς τὴν δεξιὰν χεῖρα τοῦ Μάρτυρος ἔβαλαν λιβάνι, καὶ ἐκρατοῦσαν βιαίως μὲ τινὰ σίδηρα ἐπάνω εἰς τὸν βωμὸν, ὅπου εἴχασι τὰ κάρβουνα, διὰ νὰ ῥήξῃ εἰς αὐτὰ τὸ λιβάνι, μὴ ὑποφέρων τὴν καῦσιν τοῦ πυρός· νὰ φανῇ πῶς ἐθυσίασεν εἰς τὰ εἴδωλα. Ὁ δὲ Ἅγιος ἐσταμάτησε τὴν χεῖρα ἀκίνητον, ἔως ὅτου (ὤ τῆς καρτερίας καὶ γενναιότητος) ἐκαταναλώθη ἀπὸ τὴν φωτίαν ἡ χέρα του· καὶ αὐτὸς, ἐκύταζέ τον, καὶ δακρύσας ἐστέναξεν, ὄχι διὰ μικροψυχίαν, ἀλλὰ πρὸς εὐχαριστίαν, λέγωντας· Ἐκρότησας τῆς χειρός τῆς δεξιᾶς μου, καὶ ἔθου τόξον χαλκοῦν τοὺς βραχίονάς μου, καὶ ἔδωκάς μοι ὑπερασπισμὸν σωτηρίας, καὶ ἡ δεξιά σου ἀντελάβετό μου. Ὁ δὲ ἄδικος δικαστὴς, ἐθαύμαζεν τὴν ἀνδρείαν τοῦ Ἁγίου, καὶ λέγει του· Επειδὴ εἶπες πῶς δὲν αἰσθάνεσαι κολαστήρια, διατὶ ἐστέναξες ἀπὸ τώρα καὶ εὔγαλες δάκρυα; Καὶ ὁ Ἅγιος· Μὴ νομίσῃς πῶς ἐνικήθηκα ἀπὸ τὸν πόνον τῆς σαρκὸς καὶ ἐδάκρυσα, δακρύων, ἀληθῶς ἄξιε. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτό μου τὸ σῶμα εἶναι πηλὸς, καὶ ὁ πηλὸς ὅταν πλησιάσῃ τοῦ πυρὸς εὐγένει νερὸν, λοιπὸν οὕτω συνέβη καὶ εἰς τὴν σάρκα μου, ἀμὴ τὸ περισσότερον ἐδάκρυσα διὰ τὴν ἀγνωσίαν σου καὶ ἀπώλειαν, πῶς ἀφήνεις τὸν ἀληθῆ Θεὸν, καὶ προσκυνεῖς δαίμονας, διὰ νὰ θεραπεύσῃς Βασιλέα πρόσκαιρον· διὰ τὴν ὁποίαν αἰτίαν σὲ καρτερεῖ πῦρ αἰώνιον.
Τότε, μετὰ τὴν φρικτὴν αὐτὴν βάσανον, ἐπινοεῖται πάλιν ἄλλην χαλεπωτέραν ὁ παράνομος. Καὶ κρεμάσαντες ἀπὸ τὰς χεῖρας τὸν Ἅγιον, ἔδεσαν δύω λίθους βαρεῖς εἰς τοὺς πόδας του, διὰ νὰ κατασπαθῶσι, καὶ νὰ χωρίσουν ὅλαις αἱ ἀρμονίαις του. Καὶ ἰδὼν ὅτι ἐνίκησε καὶ ταύτην ὁ ἀήττητος, ἐπρόσταξε νὰ καὺσουν σφοδρῶς μίαν κάμινον, νὰ τὸν ῥῆξουν μὲσα οἱ δήμιοι· καὶ ὅταν τὸν ὑπῆγαν εἰς τὸ στόμα τῆς παμαφλαζούσης καμίνου, ἔκαμε τὸν Σταυρόν του, καὶ ὑψώσας τὰς χεῖρας, ἡ φλὸξ ἐσκόρπισεν ἔξωθεν, καὶ ἔκαυσεν ὅσους ἔφθασεν. Οἱ δὲ ὁρώντες Ἔλληνες ἐτρόμαζαν, τοσαῦτα θαυμάσια βλέποντες· καὶ φοβούμενοι μὴ πάθωσι καὶ αὐτοὶ τὰ ὅμοια, ἐφώναζαν· Ἄς θανατωθῇ ὁ μάγος, νὰ μὴ κιμδυνεύσῃ ἡ Πόλις ὅλη ἀπὸ ταῖς γοητείαις του. Ὁ δὲ τύραννος ἐφοβήθη καὶ αὐτὸς, θαυμάζωντας. Πλὴν, τότε μὲν ἐφυλάκωσεν αὐτὸν εἰς τὸ Πραιτώριον· καὶ εἰς ὁλίγας ἡμέρας, μὴν ἔχωντας πλέον ἄλλην ἐλπίδα εἰς τὸν ἅγιον, ἔγραψε κατ’ αὐτοῦ τὴν τελευταίαν ἀπόφασιν, νὰ κόψουν τὴν μακαρίαν αὐτοῦ κεφαλὴν ἔξω τῆς πόλεως. Φθάνωντας οὖν εἰς τὸν τόπον τῆς καταδίκης ὁ δίκαιος, ἐζήτησε χάριν ἀπὸ τὸν φονέα, νὰ τὸν ἀφήσῃ ὁλίγην ὥραν, νὰ κάμῃ πρὸς τὸν Κύριον δέησιν. Καὶ σταματήσας κατὰ ἀνατολὰς, ὕψωσε πρὸς οὐρανὸν τὰ ὄμματα, καὶ παρεκάλεσε τὸν Θεὸν, νὰ φυλάξῃ τὴν πόλιν ἀπὸ τὰς ἐπιβουλὰς τοῦ δαίμονος, νὰ φωτίσῃ τοὺς πολίτας ὅλους νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὴν εὐσέβειαν, νὰ θεραπεύσῃ τοὺς ἀσθενεῖς, νὰ βοηθήσῃ τῶν πενήτων, καὶ ἄλλα παρόμοια. Καὶ τέλος πάντων ἔκαμε δέησιν διὰ ὅσους τὸν ἑορτάσωσι, νὰ τοὺς λυτρώνῃ ἀπὸ ὅλα τὰ λυπηρὰ, καὶ νὰ τοὺς ἀξιώσῃ τῆς Βασιλείας Του. Ταῦτα εὐξάμενος, ἤκουσε φωνὴν οὕτω λέγουσαν· Εἰσηκούσθη ἡ δέησίς σου Προκόπιε, καὶ θέλουν πληρωθῇ ὅσα ἐζήτησες. Ἐλθὲ τοίνυν ἴνα λάβῃς τὸν ἡτοιμασμένον σοι στέφανον, ὡς κληρονόμος τῆς οὐρανίου μακαριότητος. Ταῦτα ἀκούσας, ἔκλινε τὸν αὐχένα πρόθυμος, καὶ ἔκοψαν τὴν Ἁγίαν αὐτοῦ Κεφαλὴν, εἰς τὰς η΄ τοῦ Ἰουλίου. Καὶ ἡ μακαρία του ψυχὴ ἀπῆλθεν εἰς τὰ οὐράνια· τὸ δὲ τίμιον αὐτοῦ λείψανον ἔκλεψαν τὴν νύκτα τινὲς φιλόχριστοι, καὶ τυλίξαντες εὐλαβῶς μὲ μύρα καὶ ἀρώματα, τὸ παντὸς ἀρώματος εὐωδέστερον, τὸ ἔβαλαν εἰς τόπον ἐπιτήδειον, εἰς δόξαν Πατρὸς, Υἱοῦ, καὶ Ἁγίου Πνεύματος, τὴς μιᾶς καὶ ἀληθοῦς Θεότητος, ἦ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ, καὶ προσκύνησις. Ἀμήν.
πηγή: voutsinasilias.blogspot.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου