6 Απριλίου, ημέρα μνήμης μαρτυρίου 5 νεομαρτύρων

Καθώς σήμερα, 6 Απριλίου, είναι η ημέρα κατά την οποία την Κυριακή του Θωμά το 1836 (κατά άλλους το 1837) μαρτύρησαν στην Αγία Αναστασία της Μάκρης, και στην κεντρική πλατεία του χωριού, οι 5 νεομάρτυρες, σας παραθέτουμε ένα ιστορικό των γεγονότων από παλαιότερο αφιέρωμά μας.

Οι πέντε Νεομάρτυρες οι εξ Σαμοθράκης (1836) και η μνήμη τους την Κυριακή του Θωμά.

Είναι γεγονός ότι η συμβολή της Θράκης στην Εθνική Παλιγγενεσία αποτελεί ένα ακόμη μέρος της αποσιωπημένης ελληνικής ιστορίας. Μάλιστα η Θράκη έχει και αυτή ολοκαυτώματα και εξόδους ανάλογα της Χίου, των Ψαρών και του Μεσολογγίου. Ειδικότερα, στο νησί της Σαμοθράκης, η κήρυξη της επανάστασης από τα τοπικά μυημένα μέλη στη Φιλική Εταιρεία, ακολούθησε ο γενικός ξεσηκωμός των Ελλήνων, παρά το γεγονός της εγγύτητας προς την πρωτεύουσα του οθωμανικού κράτους. Η αντίδραση από τους Οθωμανούς ήρθε το Σεπτέμβριο του 1821, την 1η του μηνός, την «πρωτοσταυρινιά» όπως λένε οι ντόπιοι, όταν αποβιβάστηκαν δύο χιλιάδες στρατιώτες. Η καταστροφή ήταν ολοκληρωτική, από τις χιλιάδες των νεκρών, μέχρι τις λεηλασίες των οικιών και των εκκλησιών ενώ όσοι σώθηκαν πουλήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη σαν σκλάβοι.

 (εδώ κατά την διάρκεια μνημοσύνου την 1η Σεπτεμβρίου του 1993)

Εφτακόσιοι από τους κατοίκους που είχαν καταφύγει στα βουνά, οι Οθωμανοί, τους έφεραν πίσω με δόλο δίνοντάς τους την εντύπωση ότι θα τους δώσουν χάρη. Όμως στην τοποθεσία «Εφκάς» στο κάστρο της πρωτεύουσας (της Χώρας), τους δολοφόνησαν σχεδόν όλους. Από τη μαζική αυτή δολοφονία, επέζησαν σύμφωνα με μαρτυρίες ξένων περιηγητών και του Σαμοθρακρακίτη ιερέα Γ. Μανωλάκη από 25 έως 30 οικογένειες, οι οποίες ζούσαν τα επόμενα χρόνια σε άθλια κατάσταση. Σημαντική μαρτυρία για το ολοκαύτωμα αποτελεί το έργο του Ί. Δραγούμη «Σαμοθράκη», ο οποίος δε διέσωσε μόνο ένα μέρος του συμβάντος, αλλά και την αναφορά στο τρυπημένο Ευαγγέλιο της εκκλησίας της Παναγίας στη Χώρα, το οποίο φυλάσσεται στο Εθνολογικό Μουσείο. Την καταστροφή της Σαμοθράκης την απεικόνισε ο Γάλλος Αύγουστος Βινσόν (Αuguste Vinchon) ο οποίος ζωγράφισε ένα πίνακα με θέμα τη σφαγή της Σαμοθράκης, που βρίσκεται στο Λούβρο.

 κατά την διάρκεια της περιφοράς των λειψάνων των 5 Νεομαρτύρων στους δρόμους της Χώρας

Σημαντική παράμετρος του ολοκαυτώματος αποτελεί και ο βίαιος εξισλαμισμός πολλών Σαμοθρακιτών, που κατέληξαν δούλοι. Πέντε από τους επιζώντες του ολοκαυτώματος της Σαμοθράκης, οι Μανουήλ Παλογούδας, Μιχαήλ ο Κύπριος, Θεόδωρος Δημητρίου, Γεώργιος Κουρούνης και Γεώργιος Καλακίκος, γύρισαν το 1835 στη Σαμοθράκη και επέστρεψαν στην αρχική τους θρησκεία.
Για το λόγο αυτό μεταφέρθηκαν στην Μάκρη της Αλεξανδρούπολης, όπου ήταν η τοπική διοίκηση.
Όταν τους οδήγησαν μπροστά στον διοικητή τους ρώτησε για την καταγωγή τους και τη ζωή τους. Οι άγιοι με ήρεμο τρόπο του απάντησαν για την καταστροφή, την αποδοχή του Ισλάμ και την επιστροφή στο Χριστιανισμό.
Αφού βασανίστηκαν θανατώθηκαν στις 6 Απριλίου 1836, Δευτέρα του Θωμά. Ο Μιχαήλ ο Κύπριος κατατεμαχίστηκε από δήμιους, οι Γεώργιος Κορούνης και Θεόδωρος Δημητρίου απαγχονίστηκαν μετά από βασανιστήρια, και οι Μανουήλ Παλογούδας και Γεώργιος Καλακίκος ρίχτηκαν σε σανίδια με αιχμηρά σίδερα.O πρώτος πέθανε, ο δεύτερος όμως θανατώθηκε με όπλο. Η μνήμη τους τιμάται την Κυριακή του Θωμά και αποτελούν τους πέντε νεομάρτυρες του νησιού και όλης της Θράκης.

 στην εκκλησία των 5 Νεομαρτύρων στην Χώρα Σαμοθράκης την Κυριακή του Θωμά το 1993. Η εκκλησία παλαιότερα ήταν το σπίτι του Μιχαήλ Κυπρίου (ενός εκ των 5 Νεομαρτύρων)

 Τα λείψανα των αγίων φυλάσσονται και υπάρχουν στην εκκλησία της Παναγίας στη Χώρα και στις εικόνες στις εκκλησίες του νησιού, όπως και στην απέναντι Θρακική ακτή της Αλεξανδρούπολης. Οι Άγιοι  απεικονίζονται με φουστανέλες.
Είναι οι Άγιοι που συνδύασαν όπως άλλοι πολλοί νεομάρτυρες την πίστη στην Ορθοδοξία και τον αγώνα για Ελευθερία, τα βασικά στοιχεία της Επανάστασης και της τελικής της επιτυχίας.

Όταν την 1η Σεπτέμβρη του 1821 οι Τούρκοι κατέπνιξαν στο αίμα την επαναστατημένη  Σαμοθράκη ελάχιστοι επέζησαν από το ολοκαύτωμα και οι περισσότεροι εξ'αυτών πουλήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής. Όσοι πουλήθηκαν ως σκλάβοι τους εξανάγκασαν να αλλαξοπιστήσουν και να χαθούν για πάντα από το Γένος των Ελλήνων. Τέσσερις Σαμόθρακες και ένας Κύπριος, όμως, μή ξεχνώντας την καταγωγή τους (και με την βοήθεια ενός Βέλγου) κατάφεραν να ελευθερωθουν και επαναπατρίστηκαν στο νησί το 1834. Όπως ήταν αναμενόμενο ξαναγύρισαν στην Ορθόδοξη πατρώα πίστη τους. Αυτό εξόργισε αφάνταστα τους Τούρκους. Δεν μπορούσαν να δεχθούν το γεγονός πως μουσουλμάνοι (έστω και αλλαξοπίσταντες) ασπάζονται τον χριστιανισμό. Το θέμα παραπέμφθηκε στον Καδή (ιεροδικαστή) της Μάκρης (καθώς τότε στην Μάκρη υπήρχαν διοικητικές οθωμανικές αρχές). Με διάφορους τρόπους προσπάθησαν να τους πείσουν για να αναθεωρήσουν την απόφασή τους. Είτε με δωροδοκία, είτε με γαλιφιές, είτε με απειλές. Τελικά τίποτα δεν πτόησε τους 5 Νεομάρτυρες. Αφέθηκαν ελεύθεροι αλλά σύντομα ξανακαλέστηκαν στην Μάκρη για να απολογηθούν καθώς ήρθε νέος Καδής, ονόματι Αμπτουραχίμ. Πάλι με φυλάκιση , απειλές κλπ προσπάθησαν να φοβίσουν τους 5 νέους. Οι χριστιανοί της περιοχής πλήρωσαν τον Καδή και αυτός έκανε τα "στραβά μάτια" απελευθερώνοντάς τους. Όταν ξανα-άλλαξε Καδή η περιοχή και ήρθε στην Μάκρη ένας φανατισμένος Τουρκαλβανός (μάλλον ονομαζόταν Τζελάλ) ξανα-έφεραν τους πέντε Νεομάρτυρες μπροστά του για απολογία οι οποίοι για ακόμη μιά φορά αρνήθηκαν να αλλάξουν την πίστη τους και να απαρνηθούν το Χριστό  ως Σωτήρα. Οι Τούρκοι είδαν και απόειδαν οπότε ακολούθησαν την πάγια τακτική τους, για αυτές τις περιπτώσεις, τα φριχτά βασανιστήρια μέχρι θανάτου.

 (ένα από τα τσιγκέλια με τα οποία μαρτύρησαν οι Άγιοι)

 Έδωσαν εντολή σε αθίγγανους της περιοχής να φτιάξουν τσιγκέλια και να τα στερεώσουν σε μεγάλα σανίδια. Πρώτος μαρτύρησε ο γηραιότερος ο Μιχαήλ (ο Κύπριος) τον οποίο τον έστησαν στην πλατεία της Μάκρης δεμένο. Αυτός προσευχόταν όρθιος και τότε ξέσπασε επάνω του το μένος των δημίων του οι οποίοι τον κατακρεούργησαν (τον τεμάχισαν κυριολεκτικά) και τα υπολείμματά του τα έσυραν και τα άφησαν έξω από το κατώφλι της Αγίας Αναστασίας. Παρόλο που είδαν οι υπόλοιποι τέσσερις το διαμελισμένο σώμα του Μιχαήλ, δεν πτοήθηκαν. Ακολούθησαν άλλοι δύο, τους οποίους κρέμασαν, και τους τελευταίους δύο τους κάρφωσαν στα τσιγκέλια. Τον τελευταίο (και νεότερο) τον Γεώργιο (ετών 22) όταν τον έριξαν επάνω στο τσιγκέλι αυτό στράβωσε. Το ακόνισαν και τον ξαναέριξαν πάλι. Ο Γεώργιος έμεινε ζωντανός και υπέμεινε το φριχτό βάσανο επί 24ωρο. Στο τέλος τον πυροβόλησε ο Καδής στο κεφάλι. Το αίμα του το μάζεψαν χριστιανοί, καθώς το θεώρησαν αγιασμό, και το χρησιμοποίησαν για θεραπευτικούς λόγους. Τους έθαψαν παραδίπλα από το χωριό (όπου σήμερα υπάρχει εκκλησάκι αφιερωμένο στην μνήμη τους). Η γιαγιά του Θεόδωρου, η Ζαφείρω, κατάφερε και κράτησε ένα κομμάτι από το τσιγκέλι που θανάτωσε τον εγγονό της και το παρέδωσε στους απογόνους της. Έτσι, πρό εικοσαετίας, βρέθηκε στην Αμερική όπου και το παρέδωσαν πρόσφατα οι απόγονοί της στην εκκλησία της Αγίας Αναστασίας. Τα θαύματα των 5 Νεομαρτύρων είναι πολλά. Άγια λείψανα φυλλάσονται στην Αγία Αναστασία.
            πηγή: oldalexandroupoli.gr