Άγιος Ανδρέας, Αρχιεπίσκοπος Κρήτης, συγγραφέας του «Μεγάλου Κανόνα»

Ρένος Κωνσταντίνου, Θεολόγος - Εκπαιδευτικός

Ο άγιος Ανδρέας, αρχιεπίσκοπος Κρήτης, γεννήθηκε το έτος 660 στη Δαμασκό. Οι γονείς του Γεώργιος και Γρηγορία τον προσέφεραν από πολύ νωρίς  στην Εκκλησία, ως μια πράξη αφιέρωσης και ευγνωμοσύνης στον Θεό, επειδή μέχρι την ηλικία των οκτώ ετών ήταν άλαλος.

 

Κάποια στιγμή ο Ανδρέας μεταβαίνει στα Ιεροσόλυμα. Ο τότε Πατριάρχης Ιεροσολύμων Θεόδωρος, είδε στο πρόσωπο του νεαρού τότε Ανδρέα ένα αγωνιστή της πίστεως, ένα πνευματικό άνθρωπο και έτσι τον έθεσε υπό την προστασία. Ακολούθως τον έκειρε μοναχό σε ηλικία δεκαοκτώ ετών περίπου. Σύντομα τον χειροτονεί και στον πρώτο βαθμό της ιεροσύνης (του διακόνου). Ο Πατριάρχης τον προάγει σε αξιωματούχο της Πατριαρχικής αυλής, λαμβάνοντας τη θέση του νοταρίου. Ασχολήθηκε με ιδιαίτερο ζήλο στην οργάνωση της φιλανθρωπίας στην πόλη των Ιεροσολύμων.

Σύμφωνα με τις πηγές, ο άγιος Ανδρέας, διάκονος τότε, μετέβηκε στην Κωνσταντινούπολη το 685, προκειμένου να επιδώσει γραπτή ομολογία πίστεως στις αποφάσεις της Στ΄ Οικουμενικής Συνόδου εκ μέρους του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων. Τελικά παρέμεινε στην Κωνσταντινούπολη,  διότι η Ιερουσαλήμ είχε κατακτηθεί από τους Άραβες. Στην Κωνσταντινούπολη θα του δοθεί το οφφίκιο του διακόνου της Μεγάλης Εκκλησίας με ειδική τελετή και προχείριση, ενώ θα του ανατεθεί και η ευθύνη φιλανθρωπικών ιδρυμάτων, ενός ορφανοτροφείου και ενός πτωχοκομείου. Συγκεκριμένα διορίσθηκε, μεταξύ άλλων, και διευθυντής του ορφανοτροφείου «Άγιος  Παύλος».

Η όλη δράση του και η αφοσίωση του στο θεάρεστο του έργο συνέβαλαν στο να ψηφιστεί αρχιεπίσκοπος Κρήτης, το έτος 710. Αφοσιωμένος στα καθήκοντα της νέας του θέσης, αναδείχθηκε μέγας εκκλησιαστικός διοικητής και πνευματικός πατέρας, αλλά και λαμπρός διδάσκαλος και ρήτορας. Η δράση που ανέπτυξε ήταν πολυσχιδής: με κηρύγματα επικοινωνεί με το ποίμνιό του, κτίζει νέους ναούς, ανοικοδομεί παλαιούς, οργανώνει φιλανθρωπικά ιδρύματα, βοηθά σε έκτακτες καταστάσεις όπως επιδημίες, ανομβρίες κ.α.

Στο γυρισμό από την Κωνσταντινούπολη, όπου είχε πάει για διάφορες υποθέσεις, πέθανε το έτος 740 επάνω στο καράβι. Τον έθαψαν στην Ερεσό της Μυτιλήνης, στο ναό της Αγίας Αναστασίας. Η μνήμη του τιμάται στις 4 Ιουλίου.

            To συγγραφικό του έργο διακρίνεται σε ρητορικούς λόγους και εκκλησιαστικούς ύμνους. Έχει γράψει σαράντα εννέα πανηγυρικούς και εγκωμιαστικούς λόγους και εννέα «διάφορα» ή «αμφίβολα» έργα. Τα έργα του αναφέρονται σε δεσποτικές, θεομητορικές και εορτές αγίων, καθώς και σε εορτές του Τριωδίου και Πεντηκοσταρίου. Σημαντικό είναι και το υμνογραφικό του έργο. Είναι συγχρόνως υμνογράφος και μελωδός. Αρκετοί από τους ύμνους, το κείμενο των οποίων αλλά και τη μουσική είχε γράψει ο ίδιος, βρίσκονται σε λειτουργική χρήση. Οι ύμνοι του διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: ιδιόμελα και κανόνες. Σώζονται πενήντα οκτώ κανόνες του σε διάφορες εορτές και εξακόσιοι ενενήντα ειρμοί.

Με το όνομα του Ανδρέα Κρήτης συνδέεται το ποιητικό είδος του «Κανόνα», του οποίου θεωρείται και ο πρώτος εισηγητής. Ο πιο γνωστός είναι ο «Μέγας Κανών», ο οποίος ψάλλεται τμηματικά την πρώτη εβδομάδα των Νηστειών της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και ολόκληρος την Πέμπτη της Ε΄ εβδομάδος των Νηστειών. Ψάλλεται σε ήχο πλ. β΄ που είναι ιδιαίτερα κατανυκτικός, εκφραστικός του πένθους και της συντριβής της καρδιάς Μπορούμε να περιγράψουμε το κανόνα αυτό σαν ένα ύμνο μετάνοιας. Με μια μοναδική τέχνη ο άγιος Ανδρέας συνυφαίνει μεγάλα βιβλικά θέματα: Αδάμ και Εύα, Παράδεισος και Πτώση, Πατριάρχες, Νώε και κατακλυσμός, Δαβίδ, Χώρα της Επαγγελίας και τελικά Χριστός και Εκκλησία, ομολογία των αμαρτιών και μετάνοια. Μας καλεί να μιμηθούμε τη μετάνοια και τους αγώνες διαφόρων προσώπων της Αγίας Γραφής, ενώ μας καλεί να αποφύγουμε αμαρτωλές πράξεις άλλων προσώπων. Κύριο θέμα του «Μεγάλου Κανόνα» είναι η μετάνοια. Ονομάστηκε «Μέγας» ο Κανόνας αυτός του Ανδρέα Κρήτης για την έκτασή του: αποτελείται από εννέα ωδές, έντεκα ειρμούς (η β΄και η γ΄ ωδή έχουν από δύο ειρμούς) και 250 τροπάρια.

                     πηγή: imconstantias.org.cy