Καρναβάλι και Χριστιανισμός

Μαριλένα Κοντογιώργη, φιλόλογος

 

            Πολλά έθιμα που επιβίωσαν διαμέσου των αιώνων, επικρατούν μέχρι σήμερα στην κοινωνία μας, χωρίς πολλές φορές να είμαστε σε θέση να προσδιορίσουμε γιατί και πώς ξεκίνησαν και διατηρήθηκαν, τη σημασία και το σκοπό τους. 

Ένα από τα έθιμα αυτά αποτελεί το ξεφάντωμα που γίνεται μέσα στο πλαίσιο του καρναβαλιού κάθε χρόνο. Ένα έθιμο που απηχεί έντονα κυρίως στα μικρά παιδιά αλλά και στους μεγάλους. Ένα λαϊκό θα το χαρακτηρίζαμε έθιμο, μια και μπορούν να πάρουν μέρος σ’ αυτό, να χαρούν και να διασκεδάσουν όλες, ανεξαιρέτως, οι ομάδες πληθυσμού.

            Σύμφωνα με τον θεολόγο κ. Σολδάτο, το καρναβάλι έχει ειδωλολατρική προέλευση. Πίσω από το ξεφάντωμα και το γλέντι του καρναβαλιού λανθάνουν τα υπολείμματα θρησκευτικών τελετών, που πραγματοποιούσαν οι λαοί τα πανάρχαια χρόνια, γιορτάζοντας την έναρξη κάθε καινούργιου χρόνου ή την αρχή μιας νέας εποχής, της άνοιξης, προσδίδοντας ένα μαγικό χαρακτήρα για ευωχία και καλή σοδιά, ξεγελώντας τα κακά πνεύματα της φύσης. Παραδείγματα τέτοιων τελετών αποτελούν οι τελετές που διοργανώνουν οι αρχαίοι Έλληνες προς τιμή του θεού Διονύσου ή προς τιμή του θεού Κρόνου (πρβλ. και τα Σατουρνάλια των Ρωμαίων).

            Σε όλες αυτές τις τελετές οποιαδήποτε έννοια της ηθικής καταργείτο εξαιτίας της ελευθερίας που προσέφερε στους συμμετέχοντες η μεταμφίεση και η κάλυψη της ταυτότητάς τους. Παρόμοιες συμπεριφορές πραγματοποιούνται και στις μέρες μας, στο πλαίσιο του ξεφαντώματος του καρναβαλιού, τόσο σε οργανωμένες εκδηλώσεις, όσο και σε οικογενειακές συγκεντρώσεις. Το έθιμο αυτό απευθύνεται κυρίως στα παιδιά, που βλέπουν πολλούς αγαπημένους ήρωες των κινουμένων σχεδίων, πολλά από τα τηλεοπτικά ή άλλα πρότυπά τους να ζωντανεύουν πίσω από τις φιγούρες, τις μάσκες αμφίεσης, τις πολύχρωμες στολές. Το καρναβάλι είναι αφορμή χαράς και ξεφαντώματος και για πολλούς μεγάλους, εφόσον τους δίνεται μια ευκαιρία να «ξεφύγουν» έστω και για λίγες ώρες από τη ρουτίνα της καθημερινότητας και να διασκεδάσουν πίσω από την καλυμμένη ταυτότητά τους, με ποικιλία αμφιέσεων.

            Ωστόσο η λέξη «καρναβάλι» προέρχεται από τη λατινική λέξη «carnevale» που σημαίνει «αντίο κρέας». Εξ ου και η λέξη «απόκρεω» (<από + κρέας), με την οποία οι Βυζαντινοί ονόμαζαν την τελευταία ημέρα της κρεατοφαγίας, χαρακτηρίζοντας έτσι την έναρξη μιας περιόδου του εκκλησιαστικού ημερολογίου.

            Ποια είναι η θέση της Εκκλησίας και του Χριστιανισμού απέναντι στο καρναβάλι; Σύμφωνα με τον Σολδάτο, η Εκκλησία έχοντας επίγνωση του μαγικοθρησκευτικού πυρήνα πίσω από τον οποίο κρύβονταν οι αρχέγονες δοξασίες και δεισιδαιμονίες και που συνοδεύουν μέχρι και σήμερα το έθιμο του καρναβαλιού, είχε τρεις επιλογές. Α) Να απορρίψει τις δοξασίες αυτές, καταδικάζοντάς τις ως ειδωλολατρικές, Β) να τις υιοθετήσει συλλήβδην και να τις ενσωματώσει μέσα στη νέα πίστη ή Γ) να τις αγνοήσει, κρατώντας απέναντί τους μια στάση ουδετερότητας, αλλά χωρίς να παύει σε κάθε ευκαιρία να τονίζει την παγανιστική τους προέλευση.

            Η τρίτη επιλογή κρίθηκε σύμφωνα με τον καθηγητή, ατύπως ως η προτιμότερη, αν και η Εκκλησία καταδίκασε και απέρριψε τις γιορτές του καρναβαλιού με την 6^η Οικουμενική Σύνοδο του 680, όμως με στάση ανοχής και αγάπης παρακολούθησε το λαό να το συνδέει, έστω και τυπικά, με το εορτολόγιο της Εκκλησίας, μέσω της Σαρακοστής. Ωστόσο είναι δύσκολο να συνδεθεί πρακτικά το ξεφάντωμα και γενικά οι έντονοι ρυθμοί του καρναβαλιού με την κατανυκτική λατρευτική ατμόσφαιρα της Εκκλησίας, με τα Απόδειπνα, τους κατανυκτικούς εσπερινούς και τους Χαιρετισμούς και γενικά την πορεία που πρέπει να ακολουθεί ο κάθε πιστός κατά τη διάρκεια του Πάσχα.

            Οι μεταμφιέσεις και οι σκόπιμες καλύψεις των προσώπων έρχονται σε σύγκρουση με το πραγματικό νόημα του Χριστιανισμού, ο οποίος κηρύσσει υπέρ του προσώπου ως εικόνα Θεού, ο οποίος αποκαλύφθηκε ως πρόσωπο στον άνθρωπο και προτάσσει την τελείωση του ανθρώπου μέσα από τον προσωπικό του αγώνα, για να φτάσει στην ύψιστη ηθική τελείωση καθ’ επιταγή του Δημιουργού του.

            Τέλος, σύμφωνα με τον θεολόγο κ. Σκόντζο, η περίοδος του Τριωδίου και ιδιαίτερα η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, αποτελεί για τους πιστούς πρόσκληση και προτροπή να ξαναβρούν τον χαμένο αυθεντικό εαυτό τους, για να συναισθανθούν τη δίνη των αμαρτιών τους που θα τους οδηγήσει στην ειλικρινή μετάνοια και την οντολογική ένωσή τους με τον Χριστό. Η σύλληψη του νοήματος αυτού, αναντίρρητα θα δώσει μεγαλύτερη χαρά από εκείνη που προσφέρουν οι εφήμερες καρναβαλικές διασκεδάσεις. 

                                 πηγή: imconstantias.org.cy